Bölgesel gelişme dinamikleri ekseninde serbest bölgelerin dış ticaret etkileri: Ege Serbest Bölgesi (ESBAŞ) örneği

20'nci yüzyılda dünya önemli iki ekonomik krize sahne olmuştur. Bunlardan ilki 1929 ekonomik bunalımı, ikincisi ise 1970'li yıllarda meydana gelen petrol krizi ve bunun ekonomilerde oluşturduğu daralmadır. Özellikle ekonomik alanda krizin derinleşmesi, dünya ekonomi ve ticaretini dönüşüme uğratmış, ithal ikameci yaklaşımların tıkanması nedeniyle dışa açık büyüme ve dış ödemeler dengesinin sağlaması, bilhassa gelişmekte olan ülkelerin hedefi haline gelmiştir. Dünya ticaretinin daralan etkisini gidermek için her iki kriz sonrasında da serbest bölge kuruluş çalışmalarının hız kazandığını görmekteyiz. Türkiye'de de 1980 yılında alınan ekonomik istikrar tedbirleri ile birlikte dışa açık büyüme modeline geçilmiş, bu çerçevede ihracata yönelik yatırım ve üretim artışı, yabancı sermaye ve teknoloji girişinin hızlanması, dış finansman ve ticaret imkanlarının geliştirilmesine uygun olarak serbest bölgelerin kuruluşu gündeme gelmiştir. 1985 yılında çıkarılan Serbest Bölgeler Kanunu ile getirilen önemli avantaj ve teşvik uygulamalarıyla birlikte de serbest bölge kurma çalışmalarına ağırlık verilmiştir. Bu çalışmada, Dünyada ve Türkiye'de serbest bölgelerin kavramsal çerçevesi ile ortaya çıkışları, çeşitleri, genel özellikleri vb. hususlar açıklanmak suretiyle ülke ekonomilerine ve dış ticarete olan etkileri ortaya konulmuştur. Ege Serbest Bölgesinde üretim ve dağılımı incelenerek olası bir kümelenme potansiyeli var mı? sorusuna cevap aranmıştır. Türkiye'de ki serbest bölgelerin, özelinde ise Ege Serbest Bölgesinin kuruluşundan bugüne kadar olan süreçteki faaliyet ve ticaret hacmi ile doğurduğu dış ticaret etkileri veriler eşliğinde karşılaştırmalı analize tabi tutulmuş, ayrıca Ege Serbest Bölgesi'nin ticaretteki uluslararası rekabet gücünün bölgeden yurtdışına ve yurtdışından bölgeye "Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük (Balassa AKÜ) Endeksi" çerçevesinde ölçümü yapılarak bulgular değerlendirilmiştir.