Evaluation of chemical composition and source apportionment of fractional rain samples collected in urban and semi-urban sites of Bolu

Bu çalışmada hacim bazlı yaş çökelme örnekleri 2020 yılı Mayıs ve Haziran aylarında fraksiyonel olarak toplanmıştır. Toplamda 167 örnek Bolu'nun iki farklı ilçesinden elde edilmiştir. Kentsel alan olan Bolu il merkezinde 121 örnek, yarı-kentsel alan olan Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi yerleşkesinden ise 46 örnek alınmıştır. Ana iyonlar (F-, Cl-, NO2-, Br-, NO3-, PO43-, SO42-, Na+, NH4+, K+, Mg2+, Ca2+) ve iz elementler (Ag, Al, As, Ba, Bi, Cd, Co, Cr, Cs, Cu, Fe, Ga, Li, Mg, Mn, Mo, Ni, Pb, Sb, Sn, Sr, V, Zn) sırasıyla IC ve ICP-MS kullanılarak belirlenmiştir. Sonuçlar, Bolu'nun örnekleme döneminde asit yağmuruna maruz kalmadığını göstermiştir. Kentsel alan için ortalama pH değeri 6,29 iken, yarı-kentsel alan için ortalama pH değeri 6,79'dur. Anyon ve katyonların hacim ağırlıklı ortalama konsantrasyonları kentsel alan için sırasıyla 176 µeq/L ve 202 µeq/L ve yarı kentsel alan için sırasıyla 524 µeq/L ve 798 µeq/L olarak bulunmuştur. Ayrıca, elementleri VWM konsantrasyonları kentsel ve yarı-kentsel alanlar için sırasıyla 68,5 mg/L ve 103 mg/L olarak bulunmuştur. Nötralizasyon potansiyeli her iki alanda da baskındır. Kalsiyum ve NH4+, her iki alanın nötralizasyonunu büyük ölçüde etkilemiştir. Na+% ve SAR değerleri, Bolu'da yağışın iyi kalitede olduğunu ve tarımsal faaliyetlerde sulama suyu olarak kullanma riskinin olmadığını göstermiştir. PMF modelleme yöntemi kullanılarak, kentsel alan için altı ve yarı-kentsel alan için beş kaynak belirlenmiştir. Kentsel alanı etkileyen başlıca kaynaklar demir-çelik fabrikaları (%37), Bolu çimento fabrikası (%6), biyokütle yakımı (%10), Anadolu'dan taşınım (%14), kömür yakımı (%17) ve kent atmosferi (%16) olarak belirlenmiştir. Aynı şekilde, yarı-kentsel alanı etkileyen başlıca kaynaklar, uzun mesafeli taşınım (%16), nitrat faktörü (%5), demir-çelik fabrikaları (%39), biyokütle yakımı (%12) ve taşıt emisyonu ile kömür yakımı karşımı (%28) olarak belirlenmiştir.