Boş zaman ve ahlak: Deneysel felsefe açısından nitel bir inceleme

Bir zamanlar felsefenin temeli ve medeniyet gelişiminin imkânı olarak görülen ve her daim ahlaki koşullarla belirlenmiş olan boş zaman, binlerce yıllık insanlık tarihinin her döneminde geçerli bir olgudur. Farklı anlam ve mahiyette tezahür eden bu kavramın içeriğinin belirsiz kalması ve tek bir ifade üzerinden incelenmesi kavramsal ve tarihsel bir karmaşaya sebep olmakta, ona verilmesi gereken felsefi değerin yetersizliğiyle sonuçlanmaktadır. Felsefi bir kavram olarak ilk defa Aristoteles'in eserlerine konu olan boş zaman, değişen paradigmalar çerçevesinde Orta Çağda farklı, Modern Dönemde ise bambaşka bir düzlemde vuku bulmuştur. Bu karmaşanın çözümü için bu çalışmada kavramsal analiz yapılarak hangi ifadenin hangi olguyu daha iyi açıklayabileceği üzerinde durulmuştur. Bu sebeple, felsefi boş zaman kavramı öncelikle diğer disiplinlere daha uygun olduğu düşünülen serbest zaman kavramından ayrılmış, ahlak kuramlarıyla benzerlikleri doğrultusunda oluşturulan erdem zaman, ödev zaman ve teleolojik zaman kavramlarıyla yeni bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Böylece hem içerik hem de tarihsel ayrım bakımından farklılıkları belirginleştirerek mevcut sorunların çözümüne katkı sağlamak hedeflenmiştir. Öte yandan endüstrileşme öncesi tüm dönemlerde boş zaman ve ahlak bağıntısının varsayıldığı tespiti ve bunun günümüz boş zaman kavramına uyarlanması, bu çalışmanın deneysel felsefe kapsamında ele alınması zorunluluğunu doğurmuştur. Bu sebeple ikinci bölümde, öncelikle deneysel felsefenin içeriği ve tartışma alanları gösterilmiştir. Buradan elde edilen yöntemlerin bu çalışmaya uyarlanmasıyla yürütülen nitel araştırmada tez boyunca yürütülen tartışmanın sonuçları, pratikteki karşılığı bakımından incelenmiştir. Yorumsamacı fenomenolojik araştırma yöntemi kullanılarak bireylerin boş zaman ve ahlak konusundaki görüş ve gündelik pratikleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Buradaki amaç çeşitli boş zaman paradigmaları ve etik yaklaşımlar çerçevesinde, birey ve boş zaman ilişkisinin neye dayandığını ve nasıl bir görünüm arz ettiğini saptamaya çalışmaktır. Bu sayede günümüzdeki boş zaman probleminin çözümüne katkıda bulunmak hedeflenmiştir. Son olarak, düzenlenen araştırma sonuçları analiz edilmiş, boş zaman ve ahlak bağıntısına yönelik sezginin felsefi boş zaman imkanını sağlayabileceği bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Boş Zaman, Deneysel Felsefe, Etik, Fenomenolojik Araştırma, Serbest Zaman