Câfer İyânî'nin Kitâb fî Fezâili'l-Ahlâk adlı eseri (inceleme- metin)

Türklerin İslam'ı kabul etmesiyle birlikte ahlâkı konu edinen eserler kaleme alınmaya başlamıştır. Bu eserlerin ilk örneği 11. yüzyılda Yusuf Has Hacip tarafından yazılan Kutadgu Bilig'le verilmiş ve yüzyıllar boyunca örnekleri verilmeye devam etmiştir. Özellikle 16. yüzyılda mensur eserlerin konularının çeşitlenmesiyle pek çok ahlâk kitabı kaleme alınmıştır. Dinî düşünce ve esasların toplum üzerinde çokça etkili olması dolayısıyla ahlâk kitaplarının temelini Kur'an ve hadisler oluşturmuştur. Ahlâk kitaplarının yazılış amaçlarının kısaca insanların şahsi ve toplumsal yaşamlarındaki davranışlarını düzenlemek olduğu söylenebilir. Üzerinde çalışmış olduğumuz Câfer 'İyânî'ye ait olan Kitâb Fî Fezâili'l-Ahlâk adlı eser de bu ahlâk eserlerinden bir tanesidir. Tezin amacı Câfer ʿİyânî hakkında bilgi verilen kaynaklarda ismi bulunmayan bu eseri incelemek ve bilim dünyasına kazandırmaktır. Çalışmamız giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde ahlâk kavramı üzerinde durulmuştur. Ahlâk kavramı üzerine birtakım görüşlere yer verilmiştir. Ayrıca Osmanlı döneminde kaleme alınan ahlâk konulu bazı eserler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Câfer ʿİyânî'nin hayatı ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde eser içerisinde yer alan hikâyeler muhteva, dil ve üslup özelikleri açısından incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca "Edebî Sanatlar", "Eserdeki Manzum Kısımlar ve Özellikleri", "Hikâyelerin Özetleri" ve "Eserde Kaynak Gösterilen Kitaplar" başlıkları da bulunmaktadır. Üçüncü bölümde ise nüsha tavsifi ve metnin çeviriyazısı bulunmaktadır. Üçüncü bölümün ardından "Sonuç", yer, kişi ve eser adlarının yer aldığı "Dizin" ve "Bibliyografya" gelmektedir. Anahtar kelimeler: Ahlâk eserleri, Câfer ʿİyânî, Kitâb Fî Fezâili'l-Ahlâk, nasihat.