Cari işlemler açığı ve enerji arasındaki ilişki: Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz

Türkiye, enerji kaynakları bakımından büyük oranda dışa bağımlı bir ülkedir. Bu bağımlılık artan enerji tüketimi de dikkate alındığında ülkenin cari işlemler açığını sürekli olarak arttırmaktadır. Ancak cari işlemler açığındaki artış da enerji tüketimi üzerinde etki yaratabilmektedir. Dolayısıyla cari açıktaki artışın enerji tüketimi üzerinde ne tür bir etki yaratacağının analizi, cari açık - enerji – dışa bağımlılık ilişkisini optimal düzeyde kuracak ekonomi politikalarının tespit edilmesi için önemlidir. Bu nedenle çalışmanın temel amacı, enerji tüketiminin dış denge ile ilişkisini ortaya koyarak cari işlemler açığının enerji tüketimi üzerindeki etkisinin belirlenmesidir. Bu amaçla oluşturulan ekonometrik modelde Türkiye'de 1974-2018 yılları arasındaki veriler kullanılmıştır. Enerji tüketimi modele bağımlı değişken olarak eklenirken; cari işlemler açığı, ekonomik büyüme, reel efektif döviz kuru ve doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYY) ise bağımsız değişken olarak modele dahil edilmiştir. Kullanılan değişkenlerin durağanlık seviyelerinin tespiti için birim kök testlerine bakıldığında farklı seviyelerde durağan oldukları saptanmıştır. Bu sebeple değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişki ARDL sınır testi yaklaşımı ile test edilmektedir. Elde edilen sonuçlara göre cari işlemler açığı, toplam enerji tüketimini anlamlı ve pozitif yönde etkilemektedir. Reel efektif döviz kuru, enerji tüketimini anlamlı ve negatif yönde etkilemektedir. Ekonomik büyüme ile DYY'nin enerji tüketimi üzerindeki etkisi ise anlamsızdır. Cari işlemler açığındaki artışın enerji tüketimini arttırması, cari işlemler açığını azaltıcı yönde uygulanacak iktisadi politikalarının enerji tüketimi üzerinde doğrudan etki yaratabileceğini göstermektedir.