Castanea satıva mıll.'in bolu orman bölge müdürlüğü sınırları içindeki olası yayılış alanlarının iklim değişkenlerine bağlı modellenmesi

Castanea sativa Bu çalışma, Türkiye'nin kuzeybatısında yer alan Bolu Orman Bölge Müdürlüğü sınırlarında, iklim değişikliğinin Castanea sativa (kestane) türünün habitat uygunluğu üzerindeki potansiyel etkilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tür dağılım modellemesinde MaxEnt algoritması kullanılmış olup, 2050, 2070 ve 2090 yılları için Orta Yol (SSP2-4.5) ve Yüksek Emisyon (SSP5-8.5) senaryoları temel alınmıştır. Biyoklimatik ve topografik çevresel değişkenler, çoklu doğrusallığı en aza indirmek amacıyla korelasyon analizi ve ekolojik anlamlılık kriterlerine göre seçilmiştir. Modelin doğruluk değerlendirmesi, eğitim verileri için 0,961 ve test verileri için 0,959 AUC (Area Under Curve) değerleriyle yüksek bir performans sergilemiştir. Model çıktıları, Castanea sativa dağılımı üzerinde en belirleyici çevresel değişkenin %42,2 katkı oranıyla en kurak çeyrek dönemin yağışı (Bio17) olduğunu; bunu sırasıyla yağış mevsimselliği (Bio15, %27,6) ve sıcaklık mevsimselliği (Bio4, %15,7) değişkenlerinin izlediğini ortaya koymaktadır. SSP5-8.5 senaryosuna göre, tür için uygun olmayan alanların 2050 yılı itibarıyla 907.585,92 hektardan 910.104,16 hektara, 2070'te 911.058,07 hektara ve 2090'da 909.943,00 hektara yükseleceği öngörülmektedir. Yüksek uygunluklu habitatların ise 310,92 hektardan 266,47 hektara düşerek nispeten sabit bir seyir izlediği belirlenmiştir. Öte yandan, SSP2-4.5 senaryosu altında yüksek uygunluklu alanlarda daha belirgin bir daralma yaşanacağı ve bu alanların 2090 yılına kadar 133,26 hektara kadar gerileyeceği öngörülmektedir. Bu senaryo kapsamında uygun olmayan alanların genişliği 912.802,41 hektara ulaşırken, orta düzey uygunluk gösteren habitatlarda 34.584,00 hektardan 36.261,46 hektara kadar bir artış söz konusu olup geçiş zonlarının önemine işaret etmektedir. Yükseklik dağılımı açısından değerlendirildiğinde, Castanea sativa bireylerinin büyük oranda 1000 metrenin altındaki rakımlarda bulunduğu, ayrıca mevcut uygun habitatların %20,2'sinin 0–100 metre aralığında yer aldığı tespit edilmiştir. Gelecek senaryoları altında türün daha düşük rakımlara doğru yayılım göstereceği ve özellikle SSP5-8.5 senaryosu kapsamında yüksek uygunluklu alanların alt rakımlarda yoğunlaşacağı öngörülmektedir. Elde edilen bulgular, Castanea sativa türü başta olmak üzere benzer ekolojik gereksinimlere sahip türlerin sürdürülebilirliği açısından, iklim değişikliğine uyumlu ormancılık uygulamaları ve etkin koruma stratejilerinin geliştirilmesinin kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır.