Cephalaria duzceensis N. Aksoy & R. S. Göktürk ve Seseli resinosum Freyn & Sint. endemik taksonlarının fizyolojik ve biyokimyasal özellikleri üzerine kuraklık ve tuz streslerinin etkilerinin araştırılması

Endemik türler, yeryüzünün yalnızca belirli bölgelerinde yayılış gösteren yerel ve ender canlılardır. Düzce ili, otsu ve odunsu endemik bitkiler yönünden oldukça zengin bir floristik yapıya sahiptir. Bazı türlerin ise nesli tükenmekte olduğundan Düzce ve çevresinde endemik olan bitki türlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak önem arz etmektedir. Tez çalışmamızda, Düzce kentinde endemik olarak yetişen ve nesli tehlikede olan Cephalaria duzceensis N. Aksoy & R. S. Göktürk (Düzce Pelemir Otu) ve Seseli resinosum Freyn & Sint. (Batı Karadeniz Horoz Gözü) otsu bitkilerinin ex-situ koruma çalışmaları kapsamında bulundukları ortamdan alınarak farklı ortamlarda yetiştirilme potansiyelleri ve çevresel streslere adaptasyon durumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Adaptasyon çalışmaları kapsamda, kuraklık ve tuzluluk gibi bitkinin büyüme ve gelişme olaylarını olumsuz etkileyerek ürün ve verim kayıplarına sebebiyet veren iki abiyotik stres altındaki tolerans süreçleri aydınlatılmaya çalışılmıştır. Kuraklık ve tuz stresleri bitkilerde iyonik, ozmotik, hormonal ve besinsel dengesizlikler gibi ikincil streslere ve bunların sonucunda da reaktif oksijen türlerinin (ROS) birikmesi ile sonuçlanan oksidatif hasara sebep olmaktadır. Meydana gelen oksidatif hasara karşı bu bitkilerin dayanıklılık performanslarının belirlenmesi ve doğru yetiştirme ortamlarının sağlanabilmesi amacıyla söz konusu endemik bitkilerin fizyolojik ve biyokimyasal özellikleri belirlenmiştir. Bu endemik bitkilerin kuraklık ve tuz stresleri altında verdikleri yanıtlar büyüme parametreleri, yaprak nisbi su içeriği, fotosentetik verim, ozmotik potansiyel gibi fizyolojik parametreler ve lipid peroksidasyonu, hidrojen peroksit, prolin ve antioksidan savunma sistemi enzimleri (süperoksit dismutaz (SOD; EC 1.15.1.1), peroksidaz (POX; EC 1.11.1.7), katalaz (CAT; EC 1.11.1.6), askorbat peroksidaz (APX; EC 1.11.1.11), glutatyon redüktaz (GR; EC 1.6.4.2)) gibi biyokimyasal parametreler belirlenerek ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, yüksek POX, CAT ve APX aktiviteleri ile Cephalaria duzceensis N. Aksoy & R. S. Göktürk'ün kuraklık stresine, SOD, POX ve GR aktiviteleri ile de Seseli resinosum Freyn & Sint.'in tuz stresine daha toleranslı oldukları ve bu stresler altında hücreye verilen hasarı antioksidan savunma sistemini devreye sokarak azalttıkları bulunmuştur. Anahtar sözcükler: Cephalaria duzceensis, Endemik türler, Kuraklık stresi, Seseli resinosum, Tuz stresi