Çevreye yönelik farkındalık geliştirmede fabl kullanımına örnek bir eylem araştırması

Bu çalışma ortaokul çevre konularının daha etkili bir şekilde öğretilmesine yönelik bir eylem araştırmasıdır. Çevre konularının öğretiminde alternatif bir etkinlik olarak fablların kullanımının çevre eğitimindeki etkililiği araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, fablların farklı kullanımlarını içeren bir eylem planı oluşturulmuş ve bu kapsamda geliştirilen etkinlikler 5. sınıf Fen Bilimleri dersi çevre konusunda uygulanmıştır. Çalışma Sakarya iline bağlı bir ilçenin köyündeki bir devlet okulunda 5. sınıfta okuyan 15 öğrenci ile yürütülmüştür. Okuldaki 5. sınıfların tamamı 15 kişi olup öğrencilerin dokuzu erkek, altısı ise kız öğrencidir. Çalışma 2014-2015 Eğitim Öğretim yılının 2. döneminde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada araştırmacılar tarafından altı adet 'fabl' a dayalı etkinlik geliştirilmiştir. Etkinlikler gerek fen eğitimi gerekse Türkçe eğitimi alanında uzman araştırmacılar tarafından incelenerek geçerliliği konusunda görüş alınmış ve araştırma sürecinde aşamalı olarak uygulanmıştır. Uygulamanın ilk aşamasında üç adet tam metin halinde fabl (Toprağın Haykırışı, Temiz Gezegen, Yıl 2050) öğrencilerle birlikte incelenmiş; ardından fablda gerçekleşen olayları irdeleyen sorular sınıfta tartışılmıştır. Bu fabllarla öğrencilerin çevresel sorunların farkına varmaları sağlanmıştır. Bir sonraki aşamada iki tane yarım bırakılmış fablı (Balık ile Leylek, Gökyüzünün Hâkimleri) bireysel olarak öğrencilerin tamamlamaları istenmiştir. Ardından tamamlanan her bir fabl sınıfta incelenmiş ve üzerinde tartışılmıştır. Son olarak öğrencilerden çevre sorunları ile ilgili tamamen kendi yaratıcılıklarına dayanan bir fabl oluşturmaları istenmiştir. Bu çalışmanın ardından ortaya çıkan fabllar da sınıfta paylaşılmış ve tartışılmıştır. Araştırmada fabllar üzerinden odak grup görüşmesi yoluyla öğrencilerden veriler elde edilmeye çalışılmıştır. Araştırma sonunda öğrencilere önceden hazırlanmış sorular yöneltilmiş ve öğrencilere tek tek sorularak veriler elde edilmiştir. Öğrencilere sorulan sorular ve verdikleri cevaplar ses kaydına alınarak kayıt altında tutulmuştur. Araştırmanın verileri; fabllar, odak grup görüşmeleri, yapılandırılmış görüşmeler ve katılımcı gözlem aracılığıyla elde edilmiştir. Öğrencilerle yapılan fabl etkinlikleri (Tam metin fabl etkinliği, Eksik metin fabl etkinliği ve Serbest fabl yazma etkinliği) açık kodlama yoluyla içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılandırılmış görüşme yoluyla elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemiyle kapalı kodlama yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırmada öğrencilerin görüşleri ve araştırmacı öğretmenin gözlemleri sonucunda; fablların çevre eğitiminde kullanımının öğrencilerde çevre bilincini kazandırmada olumlu yönde katkılarının olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda çevre eğitiminde öğrencilerin bilişsel gelişim özellikleri dikkate alınarak öğrenciyi aktif kılan yöntemlerin kullanılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Fen Öğretimi, Çevre Eğitimi, Fabl, Eylem Araştırması