Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin temel yargısal ilkeler kapsamında incelenmesi

Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri kavramı, geleneksel yargılama yöntemlerinin sorgulanması, bir başka deyişle devlet yargılaması ve alternatif çözüm yöntemlerinin yerine çağın gereklerine uygun yeni uyuşmazlık çözüm yöntemleri arayışı sonucunda ortaya çıkmış bir kavramdır. Devlet yargısının ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin özellikle sanal ortamda meydana gelen uyuşmazlıklar için yetersiz hâle gelmesi sonucu, bu uyuşmazlıkların sanal ortamın ve teknolojinin getirdiği imkânlarla çözülmesi ihtiyacını doğmuştur. Tıpkı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri gibi adalete erişim ve adil yargılanma hakkının bir gereği olarak ortaya çıkan çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin neredeyse otuz yıllık bir geçmişi olmasına rağmen, tanımı ve kapsamı konusunda öğretide bir fikir birliği mevcut değildir. Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin sanal ortama aktarılmış hâli olarak ortaya çıkmıştır. Nitekim bu yöntemlere dair öğretide yapılan temel sınıflandırma çevrim içi müzakere, çevrim içi arabuluculuk, çevrim içi tahkim şeklindedir. Ancak çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri zamanla devlet yargılamalarına da teşmil edilir hâle gelmiştir. Bu yüzden çevrim içi yargılamalar da bu sınıflandırmanın son parçası olarak görülmeye başlanmıştır. Ayrıca belirtilmelidir ki bu sınıflandırmalara girmeyen kendine özgü metotların geliştirildiği, çeşitli yazılımların kullanılması suretiyle uyuşmazlıkların çözüldüğü çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri de mevcuttur. Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri devlet yargılamalarını da etkilemiş ve zamanla bazı ülkelerde devlet yargısında kullanılmaya başlanmıştır. Bu yüzden çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin medenî usûl hukuku, özellikle de temel yargısal ilkeler bağlamında değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Söz konusu yöntemler, bazı açılardan temel yargısal hakların yerine getirilmesine hizmet edebilir. Ancak birtakım yönleri sebebiyle bu yöntemler temel yargısal ilkelerin ihlâli sonucunu da doğurabilir.