NATO savunma anlayışındaki değişikler ve Türk dış politikası

Bu çalışma da, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ve Türk Dış Politikası ilişkileri ele alınacaktır. Atlantik Paktının dönemsel olarak değiştirdiği savunma stratejilerinin Türk karar alma mekanizması üzerindeki etkileri ne derece olduğu ve Türk Dış Politikasını hangi aşamalarda etkilediği tartışılmıştır. Bu bağlamda NATO'nun soğuk savaş sürecinde dört temel strateji geliştirdiği üzerinde durulmuştur : 1. Klasik Savunma Stratejisi, 2. Topyekün Mukabele Stratejisi, 3. Esnek Karşıtlık Stratejisi, 4. Yumuşama Dönemi Sonrası yeniden yapılanma süreci. Türk Dış Politikası'nın, NATO'nun geliştirdiği yeni stratejiler karşısında aldığı tedbirler ve değişiklikler sancılı bir şekilde olmuştur. Hem iç dinamikler hem de dış dinamikler, ülkeyi yönetenleri; oluşan yeni şartlara adapte olmakta zorlamıştır. Sovyet tehdidine karşı öngörülen Topyekün Mukabele Stratejisi nükleer gücü etkin bir şekilde kullanmayı hedefliyordu. Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına denk gelen bu süreç, ülkede şu tartışmayı beraberinde getirmişti. Türk toprakları nükleer başlıklı füzelerin merkezi olacak ve savaşta hedef ülke haline gelecekti. Aynı zamanda nükleer füzelerin kullanımı Türkiye'nin haberi olmadan ateşlenirse ülke yıkıcı bir savaşın kurbanı olacaktı. Yumuşama dönemiyle birlikte geliştirilen Esnek Mukabele Stratejisi Türkiye'de başka bir tartışma başlatmış bir kanat ülkesi olan Türkiye'nin Sovyetlerle olan savaşında ilk hedef ülke olacağı söylenmiştir. Çünkü Sovyetleri durdurmak için konvansiyonel silah kullanımı ilk aşama olacaktı. Bu durumda olası savaşta Sovyetlerin ilerlemesini durdurmak zor olacak ve Türkiye toprakları büyük bir savaşın içine girecektir. 1960'lı ve 1970'li yıllardaki yumuşama dönemi ve geliştirilen Esnek Mukabele Stratejisi zaman içinde zayıflamaya başlamıştır. Özellikle Sovyetlerle yapılan SALT I ve SALT II silahsızlanma anlaşmaları 70'li yılların sonunda yaşanan iki olay ile başarısızlığa uğradı. Birincisi Amerikanın Orta Doğu'daki en büyük müttefiki İran'ın İslami devrim sonrası Batıyla olan ilişkilerinin kopması. İkincisi Sovyetlerin Afganistan'ı işgali. Bu yıllarda Türkiye ekonomik ve siyasi meselelerini çözememiş ve 12 Eylül 1980 askeri müdahalesine maruz kalmıştır. 80'li yıllarda hem NATO ülkeleri hem de Türkiye, Sovyetlerin zayıflamasıyla birlikte oluşan yeni şartlara adapte olmak için çaba göstermişlerdir. Tezimin konusunu oluşturan: "NATO Savunma Stratejilerinin Türk Dış Politikasına Etkileri", tüm detayları ile sebep-sonuç ilişkileri çerçevesinde analiz edilecektir. Aynı zamanda Türk Dış Politikası'nın dış etkenlere bağlı olarak geçirdiği değişiklikler iç siyaseti ne derece etkilediği sorularına cevap aranacaktır.