Çocuk evleri sitelerinde kalan 13-18 yaş adölesanların benlik saygıları ile sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışları arasındaki ilişki

ÖZET ÇOCUK EVLERİ SİTELERİNDE KALAN 13-18 YAŞ ADÖLESANLARIN BENLİK SAYGILARI İLE SAĞLIĞI GELİŞTİRİCİ VE KORUYUCU DAVRANIŞLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Dursun, Buket Yüksek Lisans, Hemşirelik Ana Bilim Dalı, Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı Tez Danışmanı: Doç. Dr. Aygül KISSAL Mayıs, 2025, xiv+131 Bu çalışma çocuk evleri sitelerinde kalan 13-18 yaş adölesanların benlik saygıları ile sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmış kesitsel, ilişki arayıcı tipte bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini, 15.10.2023-15.11.2023 tarihleri arasında A Çocuk Evleri Sitesi (A ÇES) (n=252) ve B Çocuk Evleri Sitesi'nde (B ÇES) (n=30) yaşayan toplam 282 adölesan oluşturmuştur. Araştırmada tamsayım örnekleme yöntemi (census) kullanılmıştır. Çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 257 adölesan katılmıştır. Veriler "Kişisel Bilgi Formu, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Ergenlerde Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar Ölçeği (ESGKDÖ)" ile toplanmıştır. Veriler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 22 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, ortanca ve çeyrekler arası fark), bağımsız örneklem t testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis Varyans ve Regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmaya katılan adölesanların yaş ortalaması 15.70±1.55'dir. Adölesanların %89.1'i kadın ve %79'u lise öğrencisidir. Katılımcıların RBSÖ ortalama puanı 2.82±1.32'dir. Adölesanların %15.6'sı yüksek benlik saygısına, %72.4'ü orta benlik saygısına, %12.1'i ise düşük benlik saygısına sahiptir. Adölesanların ESGKDÖ ortalama puanı 169.65±31.21'dir. ESGKDÖ sağlığı geliştirme alt boyutu ortalama puanı 87.49±16.66, sağlığı koruma alt boyutu ortalama puanı 81.91±20.33'tür. Adölesanların RBSÖ puanı ile ESGKDÖ puanları arasında negatif yönlü zayıf düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki (r=-0.261; p<0.001) belirlenmiştir. Regresyon analizi sonucuna göre eğitim durumu-ortaokul, eğitim durumu-lise ve sağlığı algılama durumu-çok iyi değişkenleri ESGKDÖ'ni anlamlı düzeyde yordamaktadır. Beden Kitle İndeksi-normal ve yalnızlık hissi-bazen, yalnızlık hissi-her zaman değişkenleri ise RBSÖ'ni anlamlı düzeyde yordamaktadır. Sonuç olarak adölesanların benlik saygısı düzeyi yükseldikçe sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışları artmaktadır. ÇES'te kalan adölesanların eğitim ihtiyaçlarının karşılanması ve güvence altına alınması ile sağlığı koruma ve geliştirme davranışlarının gelişimine destek sağlanmaya devam edilmelidir. Sosyal ve ebeveyn desteği sınırlı olan bu dezavantajlı gruplara yönelik kilo koruma ve yalnızlık duygusu ile baş etme stratejilerine yönelik eğitim ve uygulamalar planlanmalıdır. Anahtar kelimeler: Adölesan, Benlik Saygısı, Yetiştirme Yurdu, Sağlığı Geliştirme, Sağlık Davranışı