Çocuklar için felsefe yaklaşımına göre işlenen Türkçe metinleriyle eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi

Bu araştırmanın amacı, Çocuklar İçin Felsefe (P4C) yaklaşımına göre düzenlenen metin işleme sürecinin, Türkçe dersi kapsamında, ilkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerine sağladığı katkıyı ortaya koymaktır. Eylem araştırması şeklinde tasarlanmış bu araştırma 2022-2023 eğitim – öğretim yılında Burdur ilindeki bir devlet okulunda 3. sınıfa devam eden 13 kız 13 erkekten oluşan 26 mevcutlu bir sınıf ile yürütülmüştür. Araştırmacı, ilgili sınıfın 3 yıldır sınıf öğretmeni olup araştırmayı uygulayan ve yürüten kişidir. Araştırmacı asıl uygulamadan önce iki ders saati başka bir üçüncü sınıf şubesi ile pilot uygulama gerçekleştirmiş, ses kayıtlarının kaybı ve bu kayıtların yazıya geçirilmesinde kullanılan programlar ile ilgili kimi problemleri fark ederek bu konuda önlem almıştır. Eylem planı haftada iki ders saati olmak üzere on hafta boyunca uygulanmıştır. Araştırmada nitel veri toplama araçlarından öğrenci günlükleri, öğretmen (araştırmacı) günlükleri, yarı yapılandırılmış görüşme formu, konu ile ilgili önceden hazırlanmış P4C ilkelerine uyumlu ders planları, ders planlarının değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan uzman değerlendirme formu, öğrencilerin değerlendirme aşamasında yazdıkları değerlendirme yazıları ve ses kayıtları kullanılmıştır. Veri analizinde betimsel analiz kullanılmış olup, analiz süreci veri toplama ile eş zamanlı olarak yürütülmüştür. Araştırmada iç güvenirlik kavramının karşılığı olan tutarlılığı sağlamak için alınan ses kayıtlarının bulgulara aktarılmasında sistematik ve detaylı bir ifade şekli benimsenmiştir. Aktarılabilirliği sağlamak için de ayrıntılı betimleme yoluna gidilmiştir. Ses kayıtlarından, öğrenci günlükleri ve görüşme formundan detaylı ve doğrudan alıntılar yapılarak araştırmanın dış geçerliği artırılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara bakıldığında çocuklar için felsefe yaklaşımına göre hazırlanan ders planlarının çocukların soru sorma, metni derinlemesine inceleme ve anlamlandırma, özenli bir şekilde dinleme becerilerine katkı sağlamaktadır. Eleştirel düşünme becerilerini geliştirdiği sonucuna varılmıştır. İlk dört hafta boyunca katılımcılardan gelen soruların daha yüzeysel, yanıtı metinden kolayca bulunabilen, klasik metin soruları (5N1K) tarzında olduğu görülürken; beşinci haftadan itibaren tartışmaya açık eleştirel soruların sayısında net bir artış gözlenmiştir. P4C oturumları ilerledikçe 'kendiliğinden ilerleyen diyalog ortamı'nın geliştiği görülmüştür. Katılımcıların düşüncelerini ifade ederken kendilerine güvenlerinin geliştiği görülmüştür. Katılımcılar, onları klasik metin işleme sürecinden çıkararak, daha aktif olma fırsatı sunan tüm etkinliklerden keyif aldıklarını ifade etmişlerdir. Yapılacak yeni çalışmalarda eleştirel düşünmenin geliştirilmesi için çeşitli yöntem ve teknikler kullanılabilir. P4C, farklı derslerde, sınıflarda uygulanabilir. Çocuklar için felsefe yaklaşımından; problem çözme, yaratıcı ve yansıtıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesinde yararlanılabilir.