Çocukluk çağı zehirlenmelerinde son 10 yılın analizi ve önceki 33 yıl ile karşılaştırılması

Çocukluk çağı zehirlenmeleri önemli bir halk sağlığı sorunudur. Ülkemizde ve dünyada her yıl binlerce sağlıklı çocuk zehirlenme nedeni ile sağlık halini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır. Çocukluk çağı zehirlenmelerinde epidemiyolojik verilerin düzenli olarak sağlık personeline aktarılması büyük önem taşımaktadır. 2008 yılından 2018 yılına kadar, on yıllık süre boyunca hastanemize zehirlenme nedeni ile başvuran iki bin sekiz çocuk hasta araştırmaya dâhil edilmiştir. Önceki 33 yıllık veriler ile karşılaştırmalar yapılarak son 10 yılda çocukluk çağı zehirlenmelerinde nelerin değiştiği anlaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu çalışmada önceki 33 yılın verilerinin devamlılığının sağlanması amaçlanmıştır ve ortaya konulacak 43 yıllık tecrübe ışığında çözüm önerilerinde bulunulması, sonuçların değerlendirilerek zehirlenmelerin kontrolü, alınabilecek önlemlerin tartışılmasıyla zehirlenme tanı ve tedavi uygulamalarına katkıda bulunulması öngörülmüştür. 1 Ekim 2008 tarihinden, 1 Ekim 2018 tarihine kadar Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi ve Çocuk Acil Polikliniği'ne zehirlenme nedeni ile başvuran 0-19 yaş arası hastalar çalışmaya dâhil edildi. Veriler 1985-2008 yılları arasındaki çalışmalar ile karşılaştırıldı. Hastaların %59'unu kız hastalar(n=1181), %41'ini erkek hastalar(n=827) oluşturdu. %46'sı 0-5 yaş grubu, %41'i ise 12-19 yaş grubu, %12'si ise 5-12 yaş grubudur. Zehirlenme %58 oranında ilaç, %42 oranında ilaç dışı ile gerçekleşti. İlaçla zehirlenmelerin %67,8'i kız hastalardır. İlaç dışı zehirlenmelerin %53,4'ü erkek hastalardır. Kız hastalarda ilaç ile zehirlenme, erkek hastalarda ilaç dışı zehirlenmelerin fazla görülmesi istatiksel açıdan anlamlıdır. (p= 0,0001) İlaçla zehirlenmelerin %51,2'si 12 yaş üzeri çocuklardan oluşmaktadır. İlaç dışı zehirlenmelerin %52,2'si 0-5 yaş aralığındaki çocuklardan oluşmaktadır. Toksinlerin %65'i toksik maddenin kolay erişilebilir yerde bulunması ile zehirlenme gerçekleşmiştir. Küçük yaştaki hastalarda ilaç dışı, adölesan yaştaki hastalarda ilaç ile zehirlenmelerin daha sık olması istatiksel olarak anlamlıdır. (p=0,0001) Zehirlenmelerin %66'sı kaza sonucu, %31'i intihar amacıyla, %1'i ise terapötik hata ile gerçekleşmiştir. Kaza sonucu zehirlenmelerin en sık 0-5 yaş grubunda ve erkeklerde olduğu görüldü. (p= 0,019) İntihar girişimi nedenli zehirlenmeler 12 yaş üzerindeki kız çocuklarında oldu. (p=0,0001) %14,4'üne başvuru anında gastrik lavaj ile dekontaminasyon uygulandı. Tek doz aktif kömür hastaların %18'ine verildi. Son on yılda gastrik lavaj ve kömür uygulamaları azalmıştır. Zehirlenme nedeni ile çocuk yoğun bakıma yatırılan hastaların %59,4'üne sadece yaşamsal bulgularının monitorizasyonu ile izlem uygulanmıştır. Tüm zehirlenmelere bakıldığında mortalite oranının %0,034 olduğu görüldü. Çocuk yoğun bakıma yatırılarak izlenen hastalarda mortalite oranı %1,36 (n=7) oldu. Ölen hastaların %71'i kız hastalardı. En ölümcül ilaç zehirlenmesinin kolşisin olduğu görüldü (%6). İlaç dışı zehirlenmelerde en ölümcül madde organofosfat/karbamat oldu (%30).