Çok kriterli karar problemine uzaklık ve referans temelli çözüm yaklaşımı

Günümüzde çok kriterli karar verme teknikleri, çeşitli endüstri ve yaşam alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Karar problemlerinin kendine özgü yapısı nedeniyle, söz konusu çeşitli alanlarda karşılaşılan karar problemlerinin tümünde aynı çok kriterli karar verme tekniğiyle etkin çözüme ulaşmak mümkün olamamaktadır. Bu çalışmada, karar problemlerinin yapısı ve karar vericinin tercihleri bağlamında referans ve/veya uzaklık temelli Referansa En Yakın Çözüm Tekniği (REF), REF-II ve Karma Kriterli Karar Problemlerinde Uzaklık Temelli Çözüm Tekniği (KARMA) önerileri geliştirilmiştir. Ayrıca, karar problemlerinde karar kriterlerinin ölçeklendirilmesi ve ağırlıklandırılması amacıyla Aralıklı ve Aşamalı Tercih/Önem Ölçeği önerisine yer verilmiştir. REF'in temel amacı, karar vericinin karşılaştığı karar probleminde, her bir kriter için belirlenecek referanslardan yararlanarak en iyi kararı vermesine yardımcı olmaktır. REF, referans değerin aralık olarak belirlenebilmesi, ardıl değerler kullanılabilmesi, farklı ölçeklerle ölçülmüş kriterlerin değerlendirmeye alınabilmesi özellikleriyle literatürdeki diğer çok kriterli karar verme tekniklerinden farklılaşmaktadır. REF-II ise sıra değişimi sorunu içermemekte ve alternatif küme değişikliklerinde, mevcut alternatifler için yeniden hesaplama gerektirmemektedir. Diğer yandan KARMA, karar vericinin kriterler üzerinde referans veya optimizasyon yönü belirleyememesi ve bu nedenle alternatif kümesine en yakın ya da en uzak alternatifin tercih edilmesi durumunda kullanılabilecek çok kriterli karar verme tekniği olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma kapsamında söz konusu üç teknik, ikinci el otomobil seçim problemine uygulanmıştır. Ayrıca, karşılaştırmalı duyarlılık analizine yer verilerek önerilen tekniklerin, diğer tekniklere benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmuştur. REF, REF-II ve KARMA'nın çok kriterli karar verme literatürüne önemli yenilikler katacağı ve farklı alanlarda başarıyla uygulanabileceği düşünülmektedir.