Yabancı dil öğretmeni eğitiminde derlem: İngiliz dili eğitimi öğretmen adaylarına derlem okuryazarlığı dersi

Derlemlerin yabancı dil öğrenimi ve öğretiminde kullanımı giderek daha yaygın hale gelmektedir ve günümüzde çoğu öğretmen ve öğrenci çoğunlukla hiç farkında olmadan derlemlerden elde edilen verilerle hazırlanan kaynakları kullanmaktadırlar. Derlemleri kullanmanın özgün dile ulaşma, dili bağlam içerisinde öğrenme, sezgiler yerine gerçek hayatta kullanılan dili temel alma, teknolojiyi dil öğrenimi/öğretimine uyarlama, öğrenicilerin daha özerk ve istekli olmasını sağlama, araştırmaya yönlendirme ve ayrıca kaynak üretimi için zengin bir veri tabanına erişebilme gibi yararlar sağladığı bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır. Bu sebeple derlem okuryazarlığının dil öğretmeni eğitimine dahil edilmesi, dil öğretmenlerinin bu okuryazarlık becerilerini edinebilmeleri için şiddetle önerilmektedir. Her ne kadar derlem okuryazarlığının dil öğretmeni eğitimine eklenmesinin önemi sıklıkla vurgulansa da Türkiye'de bu dersleri programlarına dahil eden İngilizce Öğretmenliği bölüm sayısının oldukça az olduğu anlaşılmaktadır. Bunları göz önüne alarak bu çalışma, temel öğretmenlik eğitiminin, derlem okuryazarlık becerilerini kazanmak için öğretmen eğitiminin en uygun aşaması olduğu önerildiğinden, hizmet öncesi yabancı dil öğretmenleri için bir derlem okuryazarlık dersi geliştirmeyi ve uygulamayı amaçlamaktadır. Bu nitel çalışma öncelikle öğretmen adaylarının derlem dilbilimine ilişkin altyapı bilgilerini araştırmayı, daha sonra İngilizce öğretmen adaylarına derlem okuryazarlık dersini etkin olarak uygulamayı amaçlamaktadır. Çalışma aynı zamanda dersin dil farkındalığı ve öğretmenin materyal geliştirme sürecindeki rolü üzerindeki olası etkilerini incelemektedir. Son olarak, dersin etkili ve sorunlu yönlerini belirlemek için katılımcılar ve ders öğretmeni tarafından yapılan ders değerlendirmelerini ve dersin verimliliğini artırmak için yapılan önerileri de çözümlemektedir. Araştırma çerçevesinde, süreci ayrıntılı bir şekilde izlemek için ders öncesinde, dönem içerisinde ve dersin sonunda veri toplanmıştır. Bu sebeple ders öncesi sormaca, raporlandırmalar, düşünüm ödevleri, yarı yapılandırılmış görüşmeler, odak öbeği tartışmaları, öğretmen günlüğü ve sınıf gözlemleri gibi çok sayıda veri toplama aracı kullanılmıştır. Bilgisayar destekli içerik analizi ile toplanan veri nesnel bir şekilde çözümlenmiştir. Sonuçlar, öğretmen adaylarının çoğunun temel derlem dilbilim kavramlarını bilmedikleri ve gelecekteki İngilizce öğretmenleri için bir derlem okuryazarlık dersine gereksinim duyulduğunu göstermiştir. Bulgular ayrıca dersin dil farkındalığını arttıran bir etkisi olduğunu; buna ek olarak, İngilizce öğretmen adaylarının materyal geliştirmede öğretmenin rolüne bakış açıları üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, katılımcılar dersi dil öğretmeni ve dil öğrenicileri için özgün dile ulaşma, farkındalığı artırma, teknolojinin dahil edilmesi, yenilikçi ders içeriği ve akademik geleceği destekleme gibi çeşitli nedenlerle oldukça etkili buldular. Ancak, bazı teknik sorunların dersin etkinliğini olumsuz yönde etkilediğini belirttiler. Dersi veren öğretmeninin değerlendirmeleri de öğrencilerin değerlendirmelerine uyumlu bulunmuş, materyal geliştiricilerinin ve yayınevlerinin dil öğretiminde derlem kullanımını yaygınlaştırmak için hizmet öncesi dil öğretmenlerini de göz önüne almasının gerekliliği vurgulanmıştır.