COVID-19 pandemisinde Türkiye'deki yatırımcıların A/B kişilik özelliklerine göre finansal risk toleransını etkileyen faktörler

Küresel piyasalar, tarih boyunca birçok sistemik ve sistemik olmayan risklere maruz kalmıştır. Covid-19 Pandemisi, dünya tarihinin son yüzyılda gördüğü en büyük sistemik şoklardan biri olmasına rağmen, bu sistemik şokun bireysel yatırımcılar üzerindeki etkileri nitelik ve nicelik olarak yeterli düzeyde araştırılmamış konulardandır. Sistemik şoklar karşısında yatırımcılarda oluşan riskten kaçınma davranışları ve finansal seçimlerindeki değişimin altında yatan sebeplerin belirlenmesi, bu faktörler bağlamında onlara alternatif yatırım seçeneklerinin sunulmasıyla tekrar yatırım yapmalarının teşvik edilmesi, ekonomik toparlanmanın sürdürülebilirliği ve gelecekteki şoklara karşı daha dirençli kalma bakımından önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Covid-19 Pandemisi gibi küresel finans piyasalarına sistemik bir şok geldiğinde gelişmekte olan ancak ekonomik kırılganlığı yüksek olan ülkelerdeki bireysel portföy yatırımcılarının Finansal Risk Toleranslarını ve finansal tercihlerini etkileyen faktörlerin neler olabileceğine dair bilginin ve öngörünün elde edilmesidir. Bu kapsamda, Türkiye örneğinden hareketle Borsa İstanbul (BIST)'da işlem gören pay senetlerine yatırım yapan 761 bireysel portföy yatırımcısından veri toplanmıştır. Araştırma kapsamında oluşturulan hipotezlerin doğruluğunun testi amacıyla Bağımsız Örneklemler t-Testleri ve Tek Yönlü ANOVA Testleri uygulanmış, yatırımcıların Finansal Risk Toleranslarını etkileyen faktörlerin tahmini ve modellenmesi amacıyla Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, Türkiye'deki bireysel portföy yatırımcılarının Finansal Risk Toleranslarının Pandemi döneminde artış gösterdiği belirlenmiştir. Yatırımcıların kendilerine Covid-19 teşhisi konulma durumu ve A Tipi/B Tipi kişilik özellikleri ile Finansal Risk Toleransları arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı belirlenmiştir. Diğer taraftan, Covid-19 teşhisi konulan A Tipi kişilik özelliğine sahip yatırımcıların Covid-19 teşhisi konulmayan yatırımcılara göre daha çok spekülatif risk üstlendikleri, A Tipi kişilik özelliğine sahip yatırımcıların B Tipi kişilik özelliğine sahip yatırımcılara nispeten portföylerini daha sık gözden geçirdikleri, 40 yaş ve üzeri A Tipi kişiliğe sahip yatırımcıların 40 yaş altındaki yatırımcılara nispeten yatırımlarına daha yüksek tutarlar yönlendirdikleri bulgulanmıştır. Lojistik Regresyon Analizi sonuçları, Covid-19 Pandemisi döneminde yatırımcıların Finansal Risk Toleranslarını tahminlemede demografik, sosyo-ekonomik özellikler ve kişilik özelliklerinin açıklayıcı olmadığını, buna karşılık yatırımcıların bazı finansal tercihlerinin ve Covid-19'a maruziyet durumunun kısmen açıklayıcı olduğunu göstermiştir. Araştırmanın, gelecekte yaşanması muhtemel küresel şoklarda yatırımcı davranışlarının tahmin edilmesi ve bu bağlamda kendilerine risk toleranslarıyla uyumlu, rafine yatırım seçenekleri sunulması noktasında yatırım danışmanlarına, portföy yöneticilerine ve aracı kurumlara fayda sağlayacağı değerlendirilmektedir.