Cumhuriyet Dönemi Türk romanında korporatizmin iz düşümleri

Bir iktisadi örgütlenme ve ideoloji olmakla birlikte toplumu düzenleme aracı olarak da kullanılan korporatizme ilişkin kimi veçheler ve deneyimler tarihte önemli bir yer tutar. Modern öncesi dönemde dolaylı şekilde gündeme gelen korporatizmin daha güncel tartışma ve uygulamalarına modernleşme deneyimlerinde rastlarız. Özellikle Avrupa'da görülen bu tür deneyimler ve tartışmalar zamanla farklı coğrafyalara taşınarak söz konusu merkezden çevreye doğru yayılmışlardır. Türkiye'de de bu tartışmaların, özellikle Meşrutiyet döneminde Ziya Gökalp kanalıyla başladığı görülür. Toplumu dayanışma ve ekonomi temelli bir sistemle örgütlemek ve düzenlemek isteyen Gökalp'ın korporatist ufku, Cumhuriyet'le birlikte hem ekonomi politikalarında ve siyasette hem de kültürel hayatta ve edebiyatta bir uygulama alanı bulur. Söz konusu dönem, eklektik şekilde birçok politik akımın ülke gündemine ve kültürel hayata etki ettiği bir arayış dönemidir. Korporatizm de bu dönemdeki yönelişlerden biri olarak ve üreteceği düşünülen çözümlerle idari ve toplumsal hayatın kimi kademelerince benimsenmiştir. Bu durumu yaygınlaştırmanın yollarından biriyse kültürel araçlar ve özellikle edebiyat olmuştur. Bu çalışmada korporatizmi, toplumun inşa edilmesinde bir yöntemler bütünü ve tarihsel gelişmelerin bir cephesi olarak gören edebiyat metinlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Cumhuriyet'in özellikle erken evresindeki inşa sürecinin aktif bir bileşeni olan korporatist unsurların edebiyattaki izlerinin araştırıldığı ve yorumlandığı bu çalışmada seçilen metinlerde korporatizmin estetik değeri öncelikli amaç edinmesi beklenen roman türünde nasıl dönüştürüldüğü saptanmak istenmiştir. Bu dönüşümün gerisindeki motivasyonlar, edebî bir metnin araçsallaşması, tarihsel bir dönemde korporatizmin getirdiği önerilerin gerçek olgularla ilişkisi ve somut durumlar üzerinden çözümlenmesi, bunların edebiyat düzlemindeki yansımaları yorumlanmıştır. Tarihsel göndermelerin yanı sıra ağırlıklı olarak bir sistem ve politika önerisi olarak okunabilecek ütopik metinlerde güdümlülük, araçsallaşma, işlevsellik gibi kavramların bir ideolojinin telkin edilmesindeki rolü üzerinde durulmuştur. Bunlarla birlikte, ideolojik yönü ağır basan bu metinlerin getirdiği önerilerin tarihsel bağlamı irdelenmiş, korporatizmin Türk edebiyat tarihindeki görünümü, özellikle bu kavrama odaklanan ve onu kurgu imkânlarıyla genişleten metinlerle resmedilmiştir.