Davranışsal finans yaklaşımı çerçevesinden bireysel emeklilik sistemine yönelik tutum ve davranışlar: Erzincan ili örneği

Bireyler aktif olarak çalıştıkları dönemde, kazançları doğrultusunda oluşturdukları yaşam standartlarını emekli olduktan sonra da devam ettirmek amacıyla kazanımlarının bir bölümünü yatırıma dönüştürme ihtiyacı duymaktadırlar. Bu ihtiyaca binaen, bireysel emeklilik sistemlerine gönüllü olarak katılmakta ve emeklilik gelirlerine ek olacak ikinci bir gelir elde etmeye yönelmektedirler. Kazanımlarını bireysel emeklilik sistemi içerisinde yatırıma dönüştürmek isteyen bireyler, psikolojik ve çevresel etkiler sonucunda rasyonel olmayan kararlar verebilmektedirler. Bu bağlamda bireysel emeklilik sistemi ile insanların finansal konularda neden sürekli hatalar yaptığını ve irrasyonel kararlar verdiğini inceleyen davranışsal finans teorisi arasındaki ilişkiyi araştırmanın önemi ortaya çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı bireysel emeklilik sistemine katılan bireylerin, bireysel emeklilik sistemine (BES) yönelik finansal davranışlarını incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, Erzincan ilinde yaşayan ve bireysel emeklilik sistemine katılmış olan 464 kişi üzerinde anket çalışması yapılmıştır. Anket sonuçları SPSS ve AMOS programları aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırmada kullanılan birikim ve BES ölçeği; birikim yapma amacı, BES temel bilgi düzeyi ve BES'e yaklaşım olmak üzere üç boyuttan oluşmaktadır. Davranışsal finans eğilimleri ise; aşırı güven, aşırı iyimserlik, pişmanlıktan kaçınma, kayıptan kaçınma ve temsil etme eğilimi olmak üzere beş boyutuyla kullanılmıştır. Analizler sonucunda yatırımcıların birikim yapma amacının araştırmada kullanılan davranışsal finans eğilimlerinin beş boyutu üzerinde de etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. BES temel bilgi düzeyinin aşırı güven, aşırı iyimserlik ve temsil etme eğilimi üzerinde etkili olduğu otaya çıkmıştır. BES'e yaklaşımın ise aşırı iyimserlik, pişmanlıktan kaçınma ve temsil etme eğilimi üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir.