Demokrasi döneminde Bulgaristan'da din eğitimi

Bulgaristan, 1989 yıllında siyasi rejim değişikliğine giderek komünizmden demokrasiye geçiş yapmıştır. Her iki rejimin de kendine has mevzuatı ve sosyolojik altyapısı vardır. Bu kaide eğitim sistemi için de geçerlidir. Bulgaristan'da 1989-2018 yıllarını kapsayan demokrasi döneminde din eğitimini tahlil etmek amacıyla yazılan bu tezde, birçok konu etraflıca ele alınmıştır. Sırayla Bulgaristan'da din eğitiminin tarihî gelişimi ve dönüşümü, demokrasi dönemi öncesi ve sonrası açılan dini eğitim kurumları, din eğitim-öğretimi uygulamaları, din eğitimi üzerine yapılan tartışmalar ve hukuki altyapı gibi konular irdelenmiştir. Araştırmada literatür taraması ve Bulgaristan'da yapılan yarı yapılandırılmış mülakat yöntemleri kullanılmıştır. Bulgaristan'da demokrasi döneminde din eğitiminin farklı yönleri üç ayrı bölümde ortaya konmaya çalışılmıştır. Birinci bölüm, demokrasi rejimi öncesi Bulgaristan'da siyasi ve dini gelişmeleri kapsamakta ve din eğitiminin tarihî gelişim sürecini içermektedir. İkinci bölümde, Bulgaristan'da demokrasi döneminde din-devlet münasebetleri çerçevesinde din eğitiminin hukuki temelleri incelenmiştir. Ayrıca örgün din eğitimi üzerine yapılan tartışmalar da ele alınmıştır. Son bölümde ise Bulgaristan'da Hristiyanların ve Müslümanların din eğitimi üzerinde durulmuştur. Ülkenin nüfusunun çoğunluğu Ortodoks Hristiyanlardan oluşması hasebiyle Ortodoks din adamı yetiştiren eğitim kurumlarından ve devlet okullarında din eğitimi dersinin statüsünden bahsedilmiştir. Bunun yanında devlet oklularında İslam din dersinin durumu tahlil edilmiş ve demokrasi döneminde açılan İslam din eğitimi kurumları sıralanmıştır. Araştırmada, demokrasi döneminde, Bulgaristan'da din-devlet ilişkilerinin ve din eğitiminin bir tarihî süreklilik ve tutarlılık içinde geliştiği tespit edilmiştir. Devlet okullarında din dersinin prenslik ve krallık dönemlerinde popüler ve zorunlu olduğu, komünizm döneminde yasak olduğu, demokrasi döneminde ise seçmeli olduğu ancak popüler olmadığı saptanmıştır. Demokrasi döneminde Bulgaristan'da yeni bir İslam din eğitimi sisteminin temelleri atıldığı görülmüştür. Bu sistem bir yandan Bulgaristan'da geleneksel din eğitimine, diğer yandan da modern dinî kurumların deneyimine dayanmaktadır. Ünlü Nüvvab medresesinin tarihî sorumluluğu, üç imam hatip lisesi ve Yüksek İslam Enstitüsü tarafından üstlenilmiştir. Sıbyan okullarının fonksiyonu ise ilkokullar ve Kur'an kursları tarafından üstlenildiği müşahede edilmiştir. Araştırma, sonuç bölümünde geniş değerlendirmeye yer verilerek ve öneriler sunularak tamamlanmıştır.