Demokrat Parti'nin belediyecilik anlayışı içerisinde Samsun belediyesi örneği

Belediye, il, ilçe, kasaba, belde vb. yerleşim merkezlerinde temizlik, aydınlatma, su, toplu taşıma ve esnafın denetimi gibi kamu hizmetlerine bakan, başkanı ve üyeleri halk tarafından seçilen, tüzel kişiliği olan örgüt demektir. Kent ise kendine özgü kültürü, dönüşümü, tarihsel fonksiyonu, değerleri, normları ve sosyal ilişkileri ile bir sistemi ifade etmektedir. Çağdaş anlamda belediyeciliğin gelişmesi ise kendi malî kaynaklarını yönetim organları aracılığıyla kullanan, özerk bir malî-idarî yapı ve bu yapının tüzel kişilik kazanması yoluyla şehirlerin kendi kendini yönetebilmesi imkânını kazanmasıyla gerçekleştirmiştir. Liberal yaklaşımlara göre yerel yönetimler, kendine ait bir tüzel yapısı, bağımsız ve özerk bir yapıya sahip olmakla beraber kendine ait maliyesinin bulunmasını öngörmektedir. Osmanlı döneminde Tanzimat sürecine kadar yerel yönetimler, vakıflar ve esnaf kuruluşları aracılığıyla devam ettirilmiştir. Fakat Tanzimat sürecine etkisi açısından ilk önemli adımlar II. Mahmut döneminde atılmış, İhtisab Nazırlığı kurulmuştur. Tanzimatçıların bu süreçteki esas amacı vergilerin düzenli ve hakça toplanması, hizmetlerin iyi görülmesi ve asayişin yerinde olmasıydı. Böylece oluşmaya başlayan belediyecilik kendini daha çok ticaretin yoğun olduğu merkezlerde kendini göstermeye başlamıştır. Belediye yapılanmasının gelişiminde Meşrutiyet döneminin en büyük katkısı Belediye?nin bir tüzel kişiliğe kavuşturulması olmuştur. Osmanlı Mebusan Meclisi?nde çıkarılan ''Dersaadet Belediye Kanunu?? ve ''Vilayet Belediye Kanunu'' ile belediye bir tüzel kişiliğe kavuşturularak belediyeler bakımından sınırlı bir gelişmeye sahne olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti ise Osmanlı Devletinden 389 belediye devralmıştır. Kentleşmenin gelişiminde önemli bir yer tutan sanayileşme ise Türkiye?de kentleşmenin yavaş olması, ciddi sorunlara neden olmamasından şehircilik çalışmalarının ülke çapında yaygın olarak ele alınması öncelikli olarak düşünülmemesine yol açmış, Ankara?nın imarı ve kent plancılığının yaygınlaştırılması çabaları birincil önem taşımıştır. Fakat 1928 yılına kadar bu planlama çalışmalarının yeteri kadar ilerlemediği ve 1882 yılından itibaren uygulanmakta olan ve günün şartlarına göre ayak uyduramayan Ebniye Kanunu yürürlükte kalmıştır. Yetersiz kalan bu kanunun yerine 1924 yılında Ankara?da bir belediye yapılanması oluşturularak ilk adım atılmış olmaktaydı. Belediyelere sağlanan geniş mâli olanaklar ise 1930 yılından itibaren önemli kayıplara uğramıştır. 1933 yılında çıkarılan Belediyeler ve Yollar Kanununun çıkarılması süreç için önemli bir adım olmakla beraber şehircilik mevzuatı hazırlanmamış, sorunlar Belediye Meclis Kararlarıyla halledilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte belediyelerin ihtiyaçlarının giderilmesi için Belediyeler Bankası kurulmuş, Belediyeler Bankası ile Fen Heyeti ile birlikte 1945 yılına kadar devam etmiş, 1945 yılında İller Bankası bünyesinde birleştirilmiştir. Türkiye, şehirciliğin geliştirilmesi yolunda çeşitli çalışmalar da gerçekleştirilmiş ve bilim insanlarının katkılarıyla raporlar hazırlanmış ve bunun sonucunda Ankara?nın imarında hızlı yol alınmasını sağlamıştır. Demokrat Parti?nin yerel yönetimler politikasına bakıldığında yerel yönetimlerin yetki genişliğinden söz etmiş; ama planlar aracılığıyla illerin merkeze bağlılığı anlayışını benimsediği görülmektedir. DP döneminin kentleşme politikaları, sorunların zaman içerisindeki gelişimine göre şekillenerek, merkezi yapının yerel yönetimler üzerindeki etkisinin artmasıyla şekillenerek, çözüm arayışlarının da merkezi yönetime geçtiği görülmüştür. Bu bağlamda Karadeniz?in önemli bir kenti olan Samsun?da belediyenin çalışmalarının DP politikaları ile bir uyum arz etmektedir. Samsun?un elektrik, su, kanalizasyon, imar plan çalışmaları Belediyenin birincil konusunu oluşturmuş özellikle Samsun Limanının hizmete açılmasıyla gelişimi hızlanan Samsun, daha çok yamaçlara yayılmak suretiyle yerleşim planları oluşturulmuştur. 1960 yılına gelinceye değin, bu gelişmeler doğrultusunda elektrik, su, kanalizasyon ve yerleşim planlarındaki gelişme, şehrin gelişimine orantılı olarak arttırılmaya çalışılsa da yeteri kadar ihtiyaca cevap veremediği görülmüş ve aşırı borç yükü ile görev yapmak durumunda kaldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, Kentleşme, Yerel Yönetimler, Samsun, Samsun Belediyesi