Demokratik eğitim ilkeleri bağlamında okula katılım tür ve düzeylerinin analizi

Bu araştırmanın amacı, Zonguldak ili Devrek ilçesi devlet ortaokullarında görev yapan öğretmen ve velilerin karar alma ve uygulama süreçlerindeki görüş ve deneyimleri, katılım türleri ve düzeyleri, yaklaşım ve gerekçeleri ile diğer okul bileşenlerinin katılımlarına ilişkin görüş ve beklentilerini belirlemek ve incelemektir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yaklaşım benimsenerek elde edilen veriler, katılım kuramları ve demokratik eğitim ilkeleri bağlamında çözümlenmiştir. Öğretmen ve velilere yönelik olarak araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Derinlemesine görüşme tekniğiyle 14 öğretmen ve 17 veliden elde edilen veriler, MAXQDA 2022 analiz programı kullanılarak içerik analiziyle çözümlenmiştir. Öğretmenlerin okula demokratik katılımlarını en çok etkileyen faktörün okul yönetimi ve okul müdürlerinin tutumları olduğu, kendilerini ilgilendiren ve kendi uzmanlık alanlarına giren konularla ilgili kararlara katıldıkları ve katılmak istedikleri, katılma isteklerinin kendilerine iş yükü olarak dönmesi nedeniyle görüş belirtmekten kaçındıkları, mesleki kıdem, okul bileşenleri arasındaki ilişkiler ve iletişimlerinin okula katılımlarında etkili olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Velilerin okula demokratik katılımlarında okul yönetimi ve öğretmenlerin tutumlarının önemli rolü olduğu, katılımlarının okul toplantılarına veya okul-aile birliği etkinliklerine katılmakla sınırlı kaldığı, katılım gösterdikleri konuların ise öğrencinin sorunları ve akademik başarısıyla ilgili konular olduğu, okulun velilerden en önemli ve en çok beklentisinin, maddi katılım konusunda olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre okullarda karar alma ve uygulama süreçlerinin demokratik eğitim ilkeleri doğrultusunda geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Bu öneriler, okullarda eşit, adil ve demokratik yaklaşımla oluşturulacak katılım ve çalışma ortamlarının düzenlenmesi, kurumsal toplantıların katılımı destekleyecek şekilde planlanması, eğitim ve okul yöneticileri tarafından öğretmen ve velilerin okula demokratik katılımlarının çerçevesini belirleyen hak, görev ve sorumluluk bilincini geliştirmeye dönük uygulamalara öncelik verilmesi, öğretmenlerin katılım iradelerinin onlara ek iş yükü yaratmaması ve demokratik katılım sorumluluğunun neoliberal katılıma özgü çalışma performansı ile karıştırılmaması biçiminde olmuştur. Anahtar Sözcükler: Demokratik eğitim, okula demokratik katılım, öğretmen katılımı, veli katılımı, katılım tür ve düzeyleri