Derleme sözlüğü'ndeki örtmeceler üzerine dilbilimsel bir inceleme

Toplum tarafından oluşturulan "yasaklar" olarak tanımlanabilecek tabuların, dile getirilmesi de yasaklanmıştır. Tabu sebebiyle söylenmesi yasaklanan, söylendiğinde hem dinleyende hem de konuşanda olumsuz algılar uyandıran sözcüklerin örtülerek anlatılması ile oluşturulan gösterenler, örtmece olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmada Derleme Sözlüğü'nde yer alan örtmecelerin, 20. yüzyılda yapısal dilbilimin kurucusu Ferdinand de Saussure'ün ikiliklerinin esas alınarak incelenmesi amaçlanmıştır. Örtmecelerin tabu sebepli dilde kullanım alanı bulmuş olması sebebiyle, yapılan çalışmada tabu ve tabuyla ilgili sınıflandırmalar hakkında bilgi verilmiş ve tabunun dile etkisi de ele alınmıştır. Çalışmanın sağlam bir zemine oturtulabilmesi açısından incelemeye geçmeden önce, tezin uygulama yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Tabu sebepli oluşan örtmece kavramı ve örtmecelerin kullanım amaçları bakımından farklılık gösteren türlerine yer verilmiştir. Derleme Sözlüğü'nden elde edilen örtmece verilerinin oluşum nedenleri, türleri, örtmecelerin gösterge olarak varlığı, yapısal nedenliliği ve nedensizliği, örtmecelerin değişimi, eş zamanlı ve art zamanlı örtmece çeşitliliği, sentagmada üretilen örtmece paradigmaları, dilde (langue) ve sözde (parole) örtmecelerin kullanımı, konuşma dili ve yazı dilinde görülen örtmece gösterenlerinin farklılığı da tez kapsamında incelenen başlıklardandır. Tespit edilen örtmece verileri semantik olarak sınıflandırılmış ve bu sınıflandırma sonucunda, örtmecelerin konulara ve coğrafî bölgelere dağılım oranları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tabu, Örtmece, Kötü Adlandırma, Ferdinand de Saussure, Gösteren-Gösterilen.