Ekmeklik buğday melez ve anaçlarının hızlı ıslah sisteminde kuraklık stresine toleranslarının belirlenmesi

Bitki ıslahçıları, kuraklığa dayanıklı yeni buğday çeşitleri geliştirmek için yoğun çabalar sarf etmektedir. Hızla ilerleyen iklim krizi için bitki ıslah döngülerinin kısaltılması gerekmektedir. Bu çalışma, ekmeklik buğday melez ve ebeveyn hatlarının kuraklık stresine toleransının hızlı bir ıslah sistemi kullanarak değerlendirilmesini amaçlamıştır. Buğday genotipleri hem iyi sulu hem de kuraklık stresi oluşturulan hızlı ıslah sisteminde denenmiştir. Hızlı ıslah sisteminde bitkiler 22 saat aydınlık ve 2 saat karanlık periyoda maruz bırakılmıştır. Saksılarda yetiştirilen bitkiler çıkıştan itibaren 20 gün boyunca optimum makro ve mikro elementleri içeren kompoze gübreyle beslenmiştir. Bitkilerde hasat döneminin sonuna kadar başaklanma süresi, bitki boyu, klorofil içeriği, başak sayısı, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, tane ağırlığı, biyolojik verim, tane verimi, hasat indeksi, protein, gluten ve yağ içeriği özellikleri belirlenmiştir. İncelenen tüm özelliklerde iyi sulu ve kuraklık stresi uygulamaları arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. Başaklanma süresi ortalama 52,1 gün olarak belirlenirken, tane verimi sulu koşullarda ortalama 10,5 g/saksı, kuraklık koşullarında ise 6,8 g/saksı olarak tespit edilmiştir. Klorofil içeriği, başakta tane sayısı, tane ağırlığı, biyolojik verim ve hasat indeksi özelliklerinde genotip x sulama uygulamaları interaksiyonu önemli çıkmıştır. Ayrıca, başakta tane sayısı (ort. 27,3 adet) ve tane ağırlığı gibi verim bileşenleri kuraklık altında düşüş göstermiştir. Bununla birlikte, bazı melez hatlar (örneğin M6 ve M9) hem kurak hem de sulu koşullarda yüksek klorofil içeriği, erken başaklanma süresi (48-50 gün) ve yüksek tane verimi (8,5–10,0 g/saksı) ile ön plana çıkmıştır. Bu çalışmada, hızlı ıslah sisteminde ekmeklik buğday melez kombinasyonlarının kuraklık stresine toleransının değerlendirilebileceği gösterilmiştir. Yılda 5 kuşak atlatma sayısına erişilmesi, geleneksel yöntemlere göre yeni çeşitlerin geliştirilme süresini önemli ölçüde azaltabilecektir. Ayrıca, bu sistem stres koşullarına toleranslı hatların kısa sürede ayırt edilmesine imkân tanıyarak, modern buğday ıslah programlarına stratejik katkı sağlayabilir. Anahtar kelimeler: Buğday, Hızlı Islah, Kuraklık Stresi, Seleksiyon, Verim, Kalite