Irak Al-Diwaniyah Eğitim Hastanesindeki kolorektal kanserli hastaların yaşam kalitesinin belirlenmesi

Kolon ve rektum kanseri, sindirim sisteminin alt ve son kısmı olan kalın bağırsağı tutmaktadır. Dünyada en yaygın görülen kanser hastalıklarından biridir ve daha çok 45 yaş üstü yetişkinlerde daha çok görülmektedir. Erkekleri kadınlara göre daha yüksek oranda etkiler. Kolorektal kanser, polip adı verilen büyümeleri oluşturan küçük hücre kümeleri şeklinde başlar. Başlangıçta kanserli değildirler ve kolon ve rektumun iç duvarında oluşurlar. Büyümeleri yavaştır, ancak zamanla çoğu kansere dönüşür. Genelde nedenleri genetik faktörün yanı sıra bağırsaklardaki iltihabi hastalıklar, diyet, diyabet, obezite, radyasyona maruz kalma vb. Dışkıda kan bulunmasının yanı sıra, dışkılama sırasında karnın tam olarak boşalmadığı hissi, uzun süreli karın ağrısı, iştah kaybı, anemi ve hiçbir neden olmaksızın hastanın kilosunun azalması en önemli belirtileridir. Kolorektal kanserli hastaların yaşam kalitesinin bilinmesi önemlidir. Yaşam kalitesi fiziksel, sosyal, psikolojik ve ekonomik olmak üzere birçok boyutu içermektedir. Bu çalışmada, kolorektal kanserli hastaların yaşam kalitesini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmada kesitsel araştırma tasarımı kullanılmıştır. Örnekleme katılan hasta sayısı 225'tir. Veriler Temmuz 2022-Ekim 2022 tarih aralığında Irak'taki Al-Diwaniyah şehrinde bulunan bir Eğitim Hastanesinde toplandı. Veri toplama aracı olarak, Sosyodemografik Form, ve EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Verilerin analizinde; Tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) ve niceliksel verilerin analizinde Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis Testi kullanıldı. Katılımcıların, %52.9'u 38-47 yaş aralığında, %63.1'i erkek, %87.1'i evli, %49.3'ü üniversite mezunu, %68'i memur,%66.7'sinin geliri giderine eşit, %74.7'sinin 1-5 arasında çocuğu var, %72.9'u şehirde yaşamaktadır. %59.6'sının ailesinde kanser yok, %41.3'ü kemoterapi almakta, %49.8'i 8 aydan beri kolorektal kanseri olduğunu belirtmiştir. EORTC QLQ-C30 alt boyut puan ortalamaları şu şekildedir; İşlevsel boyutu 34.7422±4.47665, Semptomlar boyutu 32.5111±3.59080, genel sağlık boyutu 6.7067 ±3.50805'dir. Katılımcıların yaş, eğitim düzeyi, iş, gelir durumu ve yaşadığı yer ile EORTC QLQ-C30 işlevsel boyutu arasında anlamlı fark vardır (p<0.05). Ayrıca, iş gelir durumu ve yaşadığı yer ile semptomlar boyutu arasında da anlamlı fark vardır (p<0.05). Hastalık oranının yaşla birlikte artması ve 40 yaş üstü kişilerde yaşa bağlı olarak genel fonksiyonlarının zayıf olması ve tedavilerin olumsuz yan etkileri nedeniyle yaş ile hastanın genel fonksiyonları arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca hastanın cinsiyetinin ve genel fonksiyonlarının etkilenmediği, her iki cinsiyetin de genel fonksiyonlarını eşit oranda etkilediği ancak hastanın cinsiyeti ile hastalığın belirtileri arasında düşük bir ilişki olduğu belirlendi. Semptomlar erkeklerde daha çoktu. Hastanın mesleği ve işi ile semptomların şiddeti arasında ilişki olduğu belirlendi. Hastalığın semptomları ile hastanın yaşadığı yer arasında ilişki olduğu belirlendi. Hastanın genel fonksiyonları ile genel sağlığı arasında da ilişki olduğu tespit edildi. Genetik faktör ile bu hastalığın görülme sıklığı arasında bir ilişki olduğu ancak zayıf olduğu tespit edildi. Bilişsel işlevleri düşük, sosyal işlevleri orta, duygusal işlevleri zayıf bulunmuştur. Çalışmada kolorektal kanser hastalarının yaşam kalitesinin düşük olduğu belirlenmiştir. Hemşirelerin, hastaların sağlık durumlarını izlemeleri, yaşam kalitesini yükseltecek bakım içerikleri planlamaları, uygun tedaviyi vererek tedavinin yan etkilerini azaltmaları, uygun beslenme ve egzersiz aktivitesinin gerekliliği konusunda hastalara ve ebeveynlere rehberlik etmeleri önerilebilir. Hastaların gerek aile ve çevrelerinden, gerekse hemşirelerden, psikolojik destek almaları da önemlidir.