Devletin Milletlerarası Hukuka aykırı eyleminden sorumluluğu

iiDOKTORA TEZ ÖZÜDEVLET N M LLETLERARASI HUKUKA AYKIRIEYLEM NDEN SORUMLULUĞUElif UzunKamu Hukuku Ana Bilim DalıAnadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekim 2006Danışman: Prof. Dr. Ayşe Nur TütüncüHer hukuk sistemi özü itibariyle, bağlayıcı bir yükümlülüğün ihlâlininsorumluluk doğurması anlamında, sorumluluk kavramını içermektedir. Bu açıdanmilletlerarası hukuk, millû hukuka benzer. Bununla birlikte, devletin sorumluluğumilletlerarası hukukta henüz kodlaştırılmamıştır. Devletin sorumluluğuna ilişkinkuralların büyük kısmı milletlerarası hukukun örf ve adet kurallarıdır ve milletlerarasıyargı organları ile hakem kararlarından ve devletlerin uygulamalarındançıkarılmaktadır.Devletin sorumluluğu geniş bir kapsama sahiptir. Devletin milletlerarası hukukaaykırı eylemlerinden sorumluluğu, bu geniş kapsamın ancak bir parçasınıoluşturmaktadır. Devletin sorumluluğuna ilişkin kurallar, devlete milletlararası biryükümlülüğün ihlali nedeniyle hangi koşullarda hukukû sorumluluk yükleneceğini ve busorumluluğun sonuçlarını göstermektedir.Devletin milletlerarası hukuka aykırı her eylemi, milletlerarası sorumluluğunudoğurur. Devletin milletlerarası hukuka aykırı bir eyleminin varlığını tespit edebilmekiçin iki koşul bulunmalıdır. Birincisi, söz konusu eylem devlete atfedilebilmeli; ikincisi,bu eylem devlet için yürürlükte olan milletlerarası hukuktan kaynaklanan biryükümlülüğün ihlâlini oluşturmalıdır.Genel olarak hukuk düşüncesinde bazı durumların eylemin hukuka aykırılığınıortadan kaldırdığı kabul edilmektedir. Benzer bir şekilde, milletlerarası hukuk da,mağdur devletin rızasını, karşı-önlemler, mücbir sebebi, meşrû müdafaayı, zorunluluğuve zaruret halini, bu tip durumlar olarak kabul eder.Milletlerarası bir yükümlülüğün ihlâli, bu ihlâlin onarımı şeklindeki ikinci biryükümlülüğün doğmasına neden olur. Onarım; özür dileme, aynen iade, tazminat ödemeya da bunların birleşimi şeklinde olabilmektedir.