Dil ve cinsiyet ilişkisinin tiyatro oyun metinlerinde incelenmesi

Feminist teorinin gelişmesi ve akademide yer bulması ile tiyatrodaki kökleşmiş yargılar sarsılmaya başlamıştır. Tiyatro metinleri feminist teori eşliğinde incelenerek tartışılmış ve yeni dil-biçim önerileri getirilmiştir. Türkiye Tiyatrosu içindeki feminist araştırmalar ise 1990'lı yıllarda başlamış ve bu araştırmalar kısıtlı bir akademik çevre etrafında varlık gösterebilmiştir. Bu tez çalışmasında oyun metinlerinde kullanılan dilin cinsiyet bağlamında tartışılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada oyun metinlerinde dil ve cinsiyetin nasıl belirdiği, benzer dönem ve olayları konu eden oyunlar eşliğinde Halide Edib Adıvar ekseninde araştırılmıştır. Araştırma için Bilgesu Erenus'un Halide (1985), Güngör Dilmen'in Hakimiyet-i Milliye Aşevi (1992), Selim İleri'nin Allahaısmarladık Cumhuriyet (1995) ve Recep Bilginer'in Savaştan Barışa Aşktan Kavgaya (1997) isimli oyunları seçilmiştir. Oyun metinleri, ilk olarak dilbilim kuramlarında kadın ve erkek dil farkı üzerine olan görüşler ışığında incelenmiş, feminist tarih ile tarihsel/biyografik bağlamda değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda dil kullanımın cinsiyet ile etkileşim halinde olduğu görülmüştür. Ancak bu değerlendirme oyun dili ve oyun yazarının cinsiyeti ilişki bağlamında geçerli değildir. Oyun metinlerinde eril ve dişil olanın belirleyeni yazarın ataerkil ideoloji ile kurduğu bağdır. Oyunlarında Halide Edib Adıvar'a yer veren yazarların tarihle kurdukları ilişki, oyundaki Halide karakterinin temsiliyetinin ne yönde olacağını belirlemiştir. Bu çalışma dilbilim, tarih, edebiyat gibi farklı disiplinleri feminist bir teori ışığında bir araya getirmekte, tiyatro alanında dil tartışmasına yer vermektedir. Bundan sonraki çalışmalar için, bu başlıkların farklı metinlerle, farklı teorilerle yeniden ele alınması önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Dil, Cinsiyet, Temsiliyet, Halide Edib Adıvar, Dişil Yazı