Disiplinlerarası yaklaşıma dayalı sanat eğitiminin yaratıcı problem çözme becerisine etkisi ve bir model önerisi

VI ÖZET Son yıllarda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi artık Türkiye'de de, eğitimciler ve politika yapıcılar her zamankinden daha fazla eğitimin önemini vurgulamakta ve yeni yaklaşımları araştırmaktadır, öğrencilerde yaratıcı problem çözme becerilerinin kazandırılmasını hedefleyen, disiplinlerarası yaklaşıma dayalı sanat eğitimi, bu ilgiye iyi bir cevap niteliğindedir. Bu araştırmada, öğrencilere üst düşünme becerilerini kazandırmayı hedefleyen disiplinlerarası yaklaşıma dayalı sanat eğitimi dersi önerilmektedir. Bu amaçla, ilköğretim 7. sınıf düzeyinde disiplinlerarası anlayışa göre, sanat, bilim, geometri ve teknoloji bütünleştirilmesine dayalı ve öğrencilerde üst düşünme becerilerini (yaratıcı problem çözme) hedefleyen "Dönüştürme" ünitesi geliştirilmiştir. Bu üniteye dayalı olarak yürütülen öğretimin, bu programın hedeflerini gerçekleştirme yönünden verimliliklerinin nasıl olduğu nicel ve niteliksel değerlendirme araçları kullanılarak irdelenmiştir. Bu araştırmada, disiplinlerarası yaklaşım, yaratıcı problem çözme yöntemi, sanat-bilim-teknoloji ilişkisi, geliştirilen program ve öğeleri tanıtılmıştır. Bilim - sanat - teknoloji bütünleştirilmesine dayalı olarak geliştirilen sanat eğitimi programı ile teoride ve uygulamadaki belli başlı değişiklikler ele alınmıştır. Araştırmanın temel problemi çerçevesinde altı tane alt problem tanımlanarak nitel ve nicel ölçme araçları ile programın başarısı ölçülmeye çalışılmıştır. "Dönüştürme" ünitesi kapsamında, uzman görüşlerine dayalı olarak üst düşünme becerilerini kazandırmayı amaçlayan, hedefler ve bu hedefleri ölçen yedi tane ölçek [eleştirel düşünme testi ve altı tane gözlem ölçeği] geliştirilmiştir. Test ve gözlem ölçekleri Milli Eğitim Bakanlığı'nınvıı veritabanı kullanılarak, öğretmen, araştırmacı ve öğrenciler tarafından internet ortamında doldurulmuştur. Geliştirilen "Eleştirel Düşünme" testinin öncelikle geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır. Gözlem ölçekleri ise, bir sanat uzmanı, bir eğitim uzmanı, bir ölçme ve değerlendirme uzmanı ve eleştirel düşünme uzmanının görüşlerine göre oluşturulmuştur. Test, Ahmet Vefik Paşa İlköğretim Okulu yedinci sınıf düzeyinde kırkbeş öğrenciye, bilgisayar ortamında, "Dönüştürme" ünitesi işlenmeden önce (öntest) ve işlendikten sonra (sontest) uygulanmıştır. Geliştirilen yaratıcı problem çözme gözlem ölçekleri altı alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar 2001-2002 öğretim yılında dört tane yedinci sınıfta gerçekleştirilen ön uygulamalar esnasında uzman görüşlerine dayalı olarak geliştirilmiştir. Geliştirilen gözlem ölçekleri; "yaratıcı problem çözme gözlem ölçeği", "teknolojik araçları kullanabilme becerisi gözlem ölçeği", "grup çalışması ve beyin fırtınası yapabilme gözlem ölçeği", "ürün ortaya koyma gözlem ölçeği", "yaratıcı problem çözme tutum ölçeği", "Portföy Değerlendirme ölçeği" dir. ölçekler uygulamanın son haftasında web ortamında aşağıda verilen adresler aracılığı ile kullanılmıştır. Bu çalışmada verimlilik, öğrencilerin dersin hedeflerini karşılama düzeylerine göre belirlenirken; eleştirel düşünme testindeki verimlilik, "tanımlama - anlamlandırma", "analiz", "yorum yapma ve yargıda bulunma" üç alt boyutu açısından her bir öğrencinin hem testin tümü, hem de üç alt boyuta verdikleri yanıtlar ayrı ayrı ele alınarak, her bir öğrenci için doğru yanıt yüzdeleri belirlenmiştir, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini betimlemede ortalama mutlak başarı yüzdesi (OMBY) kullanılmıştır, öğrencilerin deney öncesinde, deney sonrasında düzeyleri arasında anlamlı fark olup olmadığı tek yönlü varyans analizi kullanılarak test edilmiştir. Cinsiyet açısından anlamlı farklılık gösterip göstermediği ilişkisiz t-testi ile incelenmiştir.vm Öğrencilerin deney sonrasında altı temel faktörde ölçülen yaratıcı problem çözme davranışlarını betimlemek amacıyla aritmetik ortalama, öğrencilerin anılan davranışları arasında cinsiyete göre anlamlı fark olup olmadığını test etmek amacıyla da ilişkisiz t-testi kullanılmıştır. Uygulama öncesi ve sonrası akademik başarılan arasında anlamlı fark olup olmadığı ilişkili t-testi kullanılarak analiz edilmiştir, öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri, yaratıcı problem çözme davranışları ve akademik başarıları arasındaki ilişkiler, Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı kullanılarak incelenmiştir. On haftalık eğitim süresince, gözlemci tarafından yapılan gözlemlerle ilgili kayıtlar tutulmuştur. Veriler toplandıktan sonra, verilerin analizinde nitel veri analiz programı NVivo kullanılmıştır. "Dönüştürme" ünitesinin yönergesi, ders planları, test, gözlem formları aşağıda verilen adresler üzerinden verilmiştir. Eğitim web tabanlı olarak yürütülmüştür, öğrenciler, ürünlerini Photoshop ve Paintbrush, araştırmaları ve konu ile ilgili yorumlarını Office word programlarını kullanarak gerçekleştirmişlerdir, öğrencilerin, bilgisayar ortamında oluşturdukları grup folyoları eklerde verilmiştir. "Dönüştürme" ünitesi ders kitapçığı http://www.meb.gov.tr/kitapcik/index.htm öğretmen ders planlan http://www.meb.qov.tr/Dlanlar/index.htm http://vasemin.meb.qov.tr/e learning/formlar.html Ürün Değerlendirme Gözlem ölçeği http://vasemin.meb.qov.tr/e learning/form 1.asp Grup Çalışması Gözlem ölçeği http://vasemin.meb.gov.tr/e learning/form2.asp Yaratıcı Problem Çözme Gözlem ölçeği http://vasemin.meb.gov.tr/e learning/form3.asp Portfolyo Değerlendirme Gözlem ölçeği http://vasemin.meb.Qov.tr/e learning/form5.aspIX Yaratıcı Problem Çözme Tutum ölçeği http://vasemin.meb.gov.tr/e learninq/form6.asp Teknoloji Kullanma Becerisi Gözlem ölçeği rtttp://vasemin.meb.gov.tr/e learning/form7.asp Eleştirel Düşünme Testi http://vasemin.meb.gov.tr/e learning/test.asp Bu çalışmanın sonuçları şu şekilde özetlenebilir: öğrencilerin yaratıcı problem çözmede eleştirel düşünmeye ilişkin, "tanımlama - anlamlandırma", "analiz", "Yorum yapma ve yargıda bulunma" düzeyleri anlamlı bir şekilde artmıştır. Uygulama öncesinde öğrencilerin eleştirel düşünme alt boyutları benzer iken, deneysel uygulama sonrasında daha farklıdır. Bu boyutlar arasında cinsiyete göre anlamlı fark yoktur. Uygulama sonrası öğrencilerin yaratıcı problem çözme ile ilgili davranışlara sahip olduğu ve cinsiyete göre anlamlı fark olmadığı gözlemlenmiştir, öğrencilerin eleştirel düşünme ve yaratıcı problem çözme davranışları arasında pozitif, anlamlı bir ilişki vardır, öğrencilerin, uygulama sonrası matematik, fen, sosyal, resim ve iş-teknik derslerindeki akademik başarıları arasında anlamlı bir fark vardır, öğrencilerin yaratıcı problem çözme davranışları ve matematik, fen bilgisi, sosyal bilgiler, iş-teknik akademik başarıları arasında pozitif, anlamlı bir ilişki varken, bu ilişki resim dersinde gözlemlenmemiştir. Nitel analiz sonucunda ise, öğrencilerin modele sosyal, bilişsel, duyuşsal/duygusal tepkileri araştırılmış ve sanat merkezli farklı disiplinleri bütünleştiren öğrenme ortamlarının öğrenme üzerinde olumlu etkilere sebep olduğu görülmüştür. Farklı disiplinlere ait bilgi, teknik ve materyalleri kullanan öğretmen ve öğrenciler, disiplinlerin birbirleri ile ilintili olduğunu, sanatın disiplinler arasındaki ilişkiyi sağlama ve teknoloji kullanımının öğretim ortamı ile bütünleştirilmesinin verimlilik açısından önemini anladıkları sonucu çıkmıştır.