Divan edebiyatı eleştirilerinin eleştirisi (1860-1970)

Bu çalışmada öncelikle eleştirinin tanımı ve tarihsel gelişimi kavramsal bir çerçevede ele alındıktan sonra modern anlamda eleştiriyi ortaya çıkaran kimi felsefi, sosyo-kültürel, bilimsel ve tarihsel nedenler üzerinde durulmaktadır. Ayrıca Divan edebiyatında bir şiir eleştirisi olup olmadığı meselesi ana hatları ile irdelenmektedir. Böylece tezimize teorik bir zemin oluşturduktan sonra Tanzimat'tan beri modern Türk edebiyatında her zaman tartışmalı bir konumda bulunan Divan edebiyatı eleştirilerinin arka planında yer alan zihniyet değişiminin, eleştirilere yansımasını daha iyi aktarabilmenin imkânını bulduk. Çalışmamızın ikinci bölümünde Tanzimat'tan İkinci Meşrutiyet'e kadar Divan edebiyatına yöneltilen eleştirileri, mutlak dünyanın parçalanması ve bunun Osmanlı'ya etkisi neticesinde yaşanan siyasal ve kültürel değişimler ışığında analiz etmeye çalıştık. Üçüncü bölüm 1908'den 1950'ye kadar Divan edebiyatı eleştirilerini kapsamaktadır. Bu dönemde, mutlak dünya algısının dağılması, buna bağlı olarak mutlak yönetim biçimlerinin parçalanması, ortaya çıkan yeni ulusal politik birimlerin tebaadan vatandaşa gelinen süreçte edebiyatı yeni bir kimlik inşasında araçsallaştırması gibi bazı olay ve olgular üzerinden Divan edebiyatının nasıl ötekileştirildiği konusuna değinilmektedir. Son bölümde ise hem dünyada hem de Türkiye'de yaşanan kimi siyasal, sosyolojik ve sanatsal hadiselerin Türkiye'de edebiyatçı ve eleştirmenlerin edebiyata bakışını değiştirmesi paralelinde Divan edebiyatının da yeni bir gözle, yeni bir solukla yeniden değerlendirilmeye başlandığı gerçeği analiz edilmektedir. Divan edebiyatının modernleşme ile birlikte merkezin dışına itildiği ve II. Dünya savaşı sonrasında modernleşmeye duyulan inancın hızla zayıflamasıyla beraber tekrar merkeze doğru çekildiği bir sürecin izleri sürülmektedir.