Diyabet hastalarında pteridinlerin ve ilgili yolakların değerlendirilmesi

Gürcü, S., Diyabet Hastalarında Pteridinlerin ve İlgili Yolakların Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Farmasötik Toksikoloji Programı Doktora Tezi, Ankara, 2018. Pteridinler, normal fizyolojik olaylarda rol oynayan, biyolojik sıvı ve dokularda türevleri (tetrahidrobiyopterin, neopterin, biyopterin ve ksantopterin) saptanabilen heterosiklik bileşiklerdir. Diabetes mellitus (diyabet), kalıtımsal ve/veya çevresel faktörlerin etkisi ile oluşan, kan glukoz düzeyinin aşırı yükselmesi ile karakterize, metabolik bir hastalıktır. Tip 1 diyabet, otoimmün mekanizmalara bağlı olarak insülinin pankreasta hiç üretilmediği ya da çok az üretildiği diyabet türüdür. Patolojisinde T-hücre aracılı otoimmün yanıt, pankreasın aracılığı ile monosit ve makrofajların indüklenmesine neden olur. İndüklenen monosit/makrofajlar, gunaozin trifosfat (GTP) siklohidroksilaz enzimi aracılığı ile GTP'den neopterin üretilmesini sağlar. Bunun yanı sıra interferon-gama (IFN-γ), kinürenin yolağındaki hız kısıtlayıcı basamağı katalizleyen enzimlerden biri olan indolamin-2,3-dioksijenaz (IDO) enzimini indükleyerek triptofan yıkımını arttırır. Bu tez çalışması kapsamında, diyabet hastalarında neopterin, biyopterin, triptofan ve kinürenin düzeyleri arasındaki ilişkinin araştırılması ve diyabet tanısında ve değerlendirilmesinde bu parametrelerin erken biyogösterge olarak kullanılabilirliğinin tartışılması amaçlanmıştır. Bu amaçla diyabet hastalarında (n=68) ve sağlıklı kontrol grubunda (n=30) neopterin, biyopterin, triptofan ve kinürenin düzeyleri ölçülmüştür. Diyabet hastalarında ölçülen serum ve idrar neopterin düzeyleri ile idrar biyopterin düzeyleri kontrol grubundan yüksek bulunmuş, ancak istatistiksel olarak farklı bulunmamıştır (p>0,05). Bunun yanı sıra serum ve idrar neopterin konsantrasyonlarının hem birbirleri ile hem de kinürenin/triptofan oranı ile aralarında anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (p<0,05). Anahtar Kelimeler: pteridin, neopterin, biyopterin, kinürenin, diyabet Bu tez, Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi'nin TBB-2016-11762 numaralı projesi ile desteklenmiştir.