Diyarbakır ferit köşkü restorasyon önerisi

Diyarbakır; Mezopotamya'nın kuzeyinde, Dicle nehrinin kıyısında, bazalt alan üzerine kurulmuş tarihi bir kenttir. Kentin ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmese de Diyarbakır İç Kale Amida Höyük'te yapılan kazılarda Hurriler'e ait kalıntılar ortaya çıkmış bu da kentin tarihinin M.Ö. 3 binlere dayandığını göstermektedir. Diyarbakır coğrafi konumu sebebiyle birçok ticari ve askeri yolların yakınında yer almıştır. Geçmişten günümüze önemli idari, ticari, bilim sanat merkezlerden biri olmuştur ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu kültürel birikimle kente hâkim olan devletler birçok özgün yapı inşa etmişlerdir. Yoğunlukla Suriçi bölgesinde yer alan; camii, medrese, kilise, han, hamam, konut gibi pek çok anıtsal ve sivil mimari yapı türüne sahip Diyarbakır'da Sur dışında da tarihi yapı stoğu bulunmaktadır. Kamu binaları, kışla, hastane gibi yapılar dışında, Surdışında mevsimlik kullanıma hizmet eden konutlar da / köşkler de mevcuttur. Bunlar kullanımına göre değişen mekan ve konum özellikleriyle önem arz eden bağ köşkleri ve yazlık köşklerdir. Dicle nehri kıyısında yer alan yazlık köşkler; doğaya açık bir yerleşim düzeninde ve hakim rüzgara göre yönlendirilmiş havuzlu yapılardır. Günümüze ulaşan pek çok yazlık köşk yapısından biri olan Ferit Köşkü bu tez kapsamında araştırma konusu olarak belirlenmiştir. Diyarbakır'ın özgün kültürel mimari miraslarından olan Diyarbakır Ferit Köşkü zamanla bakımsızlık, kötü kullanım, olumsuz çevre koşullarından dolayı korunamamış günden güne ağır hasarlar almıştır. Şahıs mülkiyetinde bulunan ve günümüzde âtıl durumda olan Ferit Köşkü artan tahribat ve vandalizm nedeniyle yok olma tehlikesi altındadır. Diyarbakır köşk geleneğinin önemli örneklerinden biri olan Ferit Köşkü ile ilgili daha önce detaylı bilimsel bir çalışma ve mimari belgeleme yapılmadığı görülmektedir. Bir bölümü yıkılmış durumda olan köşkün yok olmadan belgelenmesi ve koruma kararlarının alınması bu tez çalışmasının ana amacıdır. Bu tez çalışması kapsamında Diyarbakır Ferit Köşkü fotoğraflama ve ölçümler ile belgelendirilmiş ve rölöve çizimleri hazırlanmıştır. Yapıda zaman içerisinde meydana gelen hasarlar ve koruma sorunları tespit edilmiş ve detaylı analizleri yapılmıştır. Yapıya ait eski belgeler ve fotoğraflar, mevcut izler ve karşılaştırmalı çalışma sonucu restitüsyon projesi hazırlanmıştır. Koruma ilkeleri ve hukuki kabuller doğrultusunda mimari, sosyal ve çevresel öneriler geliştirilmiş; yapı ve çevresi için sürdürülebilir bütüncül bir koruma sağlanması ve gelecek nesillere aktarılması hedeflenmiştir.