Diyarbakır ili petrol üretim sahalarının çevre sularına olası etkisi ve elektrokoagülasyon yöntemi kullanılarak arıtılabilirliğinin araştırılması

Ülkemizdeki petrol üretiminin tamamına yakını (% 99.5' i) Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nden sağlanmaktadır. Diyarbakır Batman'dan sonra Türkiye'de en fazla petrol üretilen ikinci il. Diyarbakır'da petrol üretim çalışmaları yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Bu çalışmada; Diyarbakır'daki petrol üretim çalışmalarının çevredeki içme suyu, sulama suyu, kullanma suyu, göl, baraj vb. sulara nasıl bir etkisinin olduğu, su kaynakları üzerine herhangi bir kirletici etkisi olup olmadığı ve olası bir kirlilik söz konusu ise bu kirliliğin elektrokoagülasyon yöntemiyle ne kadar etkin bir şekilde giderilebildiği araştırılmıştır. Bu tez çalışması; (I) araştırma sahasından alınan su numunelerinin kalite durumlarının belirlenmesi ve (II) tespit edilen kirliliğin elektrokoagülasyon yöntemi ile arıtılması olarak iki kısımdan oluşmaktadır. İlk aşamada; Diyarbakır petrol üretim sahaları yakınındaki içme suyu, kullanma suyu, göl, baraj vb. sulardan mevsimsel olarak alınan numunelerde pH, elektriksel iletkenlik, çözünmüş oksijen, yağ – gres, kimyasal oksijen ihtiyacı, katyon (Na, K, Ca, Mg, Ba, Li, Fe, Cu, Zn, Mn, Ar, Se, Hg, Ni, Cd, Pb, Al, Co, Cr), anyon (HCO3-, CO32-, Cl-, SO42-, B, P), Polisiklik Aromatik Hidrokarbon (Floranten, Benzo[a]antrasen, Benzo[b]floranten, Benzo[k] floranten, Benzo[a]piren, Fenantren, Antrasen, Krisen, Benzo[e]piren, Dibenzo[a,h]antrasen, Benzo[g,h,i]perilen) analizleri yapılmış; sertlik, bakiye sodyum karbonat (RSC), sodyum absorbsiyon oranı (SAR) ise hesaplama ile belirlenmiştir. Analiz sonuçları; İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkındaki Yönetmelik (İTASHY), Sağlık Bakanlığı, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (SKKY), WHO (Dünya sağlık örgütü), USEPA (Amerika Çevre Koruma Ajansı) kalite kriterlerine göre değerlendirilmiş ve toksik sınır değerlerin üzerinde olan (Fe, Al, Mn, Pb, Cd) parametreler belirlenmiştir. II. aşamada toksik sınır değerlerin üzerinde belirlenen kurşun ve kadmiyumun elektrokoagülasyon yöntemi ile arıtılması demir ve alüminyum elektrot kullanılarak çalışılmıştır. Demir elektrot kullanılarak 500 µg/L kurşun içeren çözelti (% 98), 500 µg/L kadmiyum içeren çözelti (% 95.94), 500 µg/L kurşun ve 500 µg/L kadmiyum beraber içeren (Pb, % 99.17; Cd, % 98.33), 10 µg/L kurşun içeren içme suyu (% 100), 5 µg/L kadmiyum içeren içme suyu (% 100), 10 µg/L kurşun ve 5 µg/L kadmiyum beraber içeren içme suyu (Pb, % 100; Cd, % 100) çözeltilerinde ve araştırma sahasından alınan su numunelerinde kurşun(% 100), kadmiyum (% 100) arıtılmıştır. Alüminyum elektrot kullanılarak 500 µg/L kurşun içeren çözelti (% 91.59), 500 µg/L kadmiyum içeren çözelti (% 78), 500 µg/L kurşun ve 500 µg/L kadmiyum beraber içeren (Pb, % 100; Cd, % 80), 10 µg/L kurşun içeren içme suyu (% 100), 5 µg/L kadmiyum içeren içme suyu (% 35), 10 µg/L kurşun ve 5 µg/L kadmiyum birlikte içeren içme suyu (Pb, % 100; Cd, % 30) çözeltilerinde ve araştırma sahasından alınan su numunelerinde kurşun (% 100), kadmiyum (% 40) arıtılmıştır. Sonuç olarak, Diyarbakır petrol üretim sahaları çevresinden alınan içme suyu, sulama suyu, kullanma suyu vb su numunelerinde yapılan analizlerde Fe, Al, Mn, Pb, Cd toksik sınır değerlerin üzerinde belirlenmiştir. Toksik sınır değerlerin üzerinde belirlenen bu parametrelerden Pb ve Cd'un demir ve alüminyum elektrot kullanarak elektrokoagülasyon yöntemi ile içme ve kullanma sularından giderilebileceği ve bu arıtma işleminde demir elektrotun alüminyum elektrota göre daha etkin olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Petrol üretim sahaları, Elektrokoagülasyon, PAH, Su kirliliği, İçme suyu