Diyarbakır karpuzunun (Citrullus lanatus cv."Sürme") mikroçoğaltılması

ÖZET Doktora Tezi Diyarbakır Karpuzunun {Citrullus lanatuscv. Sürme) Mikroçoğaltılması Vedat PİRİNÇ Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı 2004, Sayfa: 141 Bu çalışmada, Diyarbakır karpuz çeşitlerinden yetiştiriciliği en yaygın olan "Sürme" çeşidinin ıslahına ve çoğaltımma yönelik olarak in vitro mikroçoğaltım metodunun ve çekirdeksiz karpuz üretiminde kullanmak için tetraploid oluşum yönteminin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada tohumların yüzey sterilizasyonunda, %3 NaOCI'te 5 dakika uygulamasının etkili olduğu ve 5 günlük kotiledonların, en iyi eksplant olduğu bulunmuştur. In vitro çalışmalarda, 1/1 yoğunluktaki modifiye edilmiş Murashige ve Skoog (MS) besi ortamı kullanılmış, 30 g l"1 sakkaroz en uygun şeker tipi ve konsantrasyonu, 7 g l"1 ağarın optimum agar konsantrasyonu ve 5. 8 'in de en uygun pH değeri olduğu bulunmuştur. Sürgün veriminin arttırılmasında 0.5 mg l"1 BA'nın etkin olduğu ve bu ortamda eksplant başına ortalama 8.46 adet sürgün ve 2.21 cm sürgün uzunluğu elde edilmiştir. 100 eksplantla kültüre başlanılması halinde 6 ayda; 1 382 400 adet bitki üretilmesi mümkündür. Rejenerantların köklenmesinde, 1 mg l"1 NAA'nın en uygun oksin tipi ve konsantrasyonu olurken maksimum köklenme oranı, 7 gün karanlıkta bırakılan kültürlerde %87 olarak bulunmuştur. Tüm altkültürlerde, sürgün verimi ve köklenme oranlan beklenenden iyi çıkmıştır. Tohumların %0.02 ve bitki büyüme uçlarının %0.2'lik kolşisin çözeltisiyle 24 saat muamele edilerek tetraploid oluşum gerçekleştirilmiştir. Ploidi seviyesi, bekçi hücredeki kloroplastların sayılmasıyla belirlenmiştir. Tohuma kolşisin uygulanarak oluşan bitki yapraklarında 16.95 ve bitki büyüme uçlarına uygulananlarda ise 19.47 kloroplast sayılarakXI tetraploid oluşum tespit edilmiştir. Uygulama yapılmayan bitkilerde ise 10.70 kloroplast sayılarak Sürme'nin diploid olduğu belirlenmiştir. "Sürme" için geliştirilen mikroçoğaltım sayesinde; benzer özellik gösteren çok sayıda fide tek tohum ya da tohumlardan elde edileceğinden ürünün verim ve kalitesini arttırarak üreticilerin gelirlerinin artışına neden olacak ve gelecekte yapılacak çalışmalara da referans olacaktır. ANAHTAR KELİMELER: karpuz, doku kültürü, mikroçoğaltım