Diyarbakır masalları ve sembolik açıdan incelenmesi

Halk anlatıları içinde oluştukları toplumların örf ve âdetlerini, dil, din, gelenek ve yaşam felsefelerini barındırır ve gelmiş ile gelecek arasında bir köprü görevi görerek bunların sonraki nesillere aktarılmasıyla millî bilincin oluşmasına öncülük eden araçlardır. Bu sebeple halk kültürü ögelerini özellikle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı günümüzde tespit etmek, kayda alıp geleceğe taşıma adına adım atmak toplum adına çok önemli olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Tarihin en eski dönemlerinden beri sözlü gelenek içerisinde gelişip büyüyen masallar halk anlatıları içerisinde geniş bir yer tutan, içerisinde geçmiş zamanın bilgeliklerinin yoğun olarak yer aldığı ve bunların sembolik dil ile sonraki nesillere aktarıldığı bir türdür. Masallar üretildikleri toplumların genetik hafızası konumunda olup toplumların kültürlerini yaşatması ve aktarması noktasında önemli görevler üstelenirler. İnsanın doğumundan ölümüne kadar bireyleşme mücadelesi masal kahramanları aracılığıyla metinlere işlenmiştir. Metinlerde sembollerin ardına gizlenmiş olan bu sırlar çözüldüğünde hem toplumların kendine özgü kültürel değerlerinin ortaya konulmasına hem de bireylerin ruhlarının ve bilinç dışının çözülmesine önemli katkılar sağlayacaktır. Derleme ve inceleme olmak üzere iki aşamadan oluşan bu çalışmanın amacı Diyarbakır ili masal anlatma geleneğini tespit edip bu geleneğin günümüze yansımalarını ortaya koymak ve burada asırlardır anlatılan sözlü kültür öğelerinden olan masalları derleyip yeni nesillere aktarmaktır. Yapılan derlemeler ve daha önceki masal metinleri incelendiğinde uzun bir olay örgüsüne sahip olan Diyarbakır masallarının sembolik unsurlar, formel yapısı ve motif yönünden de oldukça zengin olduğu görülmektedir. Tespit edilen bu unsurlar Diyarbakır masallarının özgün yapısını gün ışığına çıkarttığı gibi bunların anlatılarda verilen mesajlar hakkında da önemli ipuçlarını ortaya koyarak günümüz kültürünün şekillenmesine katkı sağladıkları görülmektedir.