Doğalgaz tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Hazar Havzası örneği

Çalışmada, doğalgaz kavramsal çerçevede incelenerek tüketiminin ekonomik büyümeye olan etkisi, ülkelerin doğalgaz rezervleri, üretimleri, tüketimleri, ihracatları ve ithalatları araştırılarak ticari önemi ortaya konulmak istenilmiştir. Ayrıca, politik baskı unsuru olarak kullanılan doğalgazın arz güvenliğine ve bu sorunun çözümü için önerilere yer verilmiş, Türkiye ve Hazar Havzası'nda bulunan Türk Devletleri'nin doğalgaz durumlarıyla enerji ilişkileri incelenmiştir. Çalışmada, Türkiye ve Hazar Havzası'nda yer alan ülkelerde (Rusya Federasyonu, İran, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan) doğalgaz tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki gayri safi yurtiçi hasıla, doğalgaz tüketimi, sermaye ve işgücü gibi değişkenleri modele dahil ederek doğalgaz enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi araştırma amaçlanmıştır. Yıllık verilerle yapılan analizde, ilk başta Breusch Pagan LM Testi ile ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının olup olmadığına bakılmış ve birimler arasında yatay kesit bağımlılığının olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Böylelikle çıkan sonuç gereği değişkenlere ikinci nesil panel birim kök testi olan Pesaran CADF Birim Kök Testi uygulanmıştır. Birim kök testi soncuna göre, analize dahil edilen değişkenlerin birinci dereceden farklarının %5 anlam düzeyinde durağan oldukları tespit edilmiştir. Analizin son aşamasında ise analize dahil edilen değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisini belirlemek için Pairwise Dumitrescu Hurlin Panel Nedensellik Testi'ne başvurulmuştur. Test sonucunda, çalışmanın ana konusunu oluşturan doğalgaz tüketimi ile reel gayri safi yurtiçi hasıla arasında çift yönlü bir Granger nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Analizde elde edilen bulgular ışığında politika karar vericilerin ekonomik kararlar alması, ekonomide etkinliğin ve sürdürülebilirliğin sağlanması açısından önemlidir.