Doğanın hakları: Çevre hukukuna alternatif bir kuram

İnsan eliyle ortaya çıkan ekolojik krizlerin yeryüzündeki canlı yaşamını ortadan kaldırma potansiyeline erişmesi; sağlık, ekonomi ve toplumsal eşitlik anlamında birçok soruna sebep olmasının yanında ekolojik bilincin artması hukukta doğa koruma konusunu tartışmaya açmıştır. Çevre hukukunun ve daha genel olarak modern hukukun insan ve ekonomi merkezci nitelikleri nedeniyle doğayı gerektiği gibi koruyamıyor olması, ekolojik kriz ve tehditleri ortadan kaldıramaması hukukun ekolojik bir eleştiriden geçirilmesini sağlamıştır. Bir yanıyla çeşitli coğrafyalardaki yerli halkların kültürüne, diğer yanıyla ekolojik eleştiriye dayanan alternatif bir doğa koruma anlayışı olarak ortaya çıkan doğanın hakları, doğal varlıkların veya bir bütün olarak doğanın, hukuk düzenlerinde çeşitli haklara sahip varlıklar olarak tanınması anlamına gelmektedir. Yalnızca belli kesimlerin imtiyazlarının olduğu modern öncesi toplumsal düzenlemelerden, herkese hak sahipliği tanıyan modern hukuktaki düzenlemelere kadar hem hukukçuların çalışmalarıyla hem de toplumsal mücadelelerle hak kavramı sürekli bir dönüşüm geçirmiş, kapsamı genişlemiş, etkisi güçlenmiş ve somutlaşmıştır. Son yıllarda hayvan hakları birçok ülkede tartışılmakta ve tanınmaktadır. Doğanın hakları ise "cansız", insanın hizmetinde, ikame edilebilir, ekonomik nedenlerle dönüşüme uğratılabilir varsayılan ekosistemlerin insan yararları dışında kendilerine ait değerlerinin bulunduğunu, bu nedenle hak sahibi özneler olarak korunabileceklerini kabul etmektir. Batı felsefi geleneğinin insanmerkezciliği ve modern ekonomik sistemlerin doğa tahribatı üzerine inşa edilmiş toplum ve hukuk sistemleri, doğanın hakları fikri ile kökten bir değişime kapı aralamaktadır. Doğanın hakları hukuki bir değişimi olduğu kadar felsefi bir dönüşümü ve bir çevre hareketini temsil etmektedir. Bu çalışmanın konusu modern hukukun doğa korumasında etkisiz kalmasının nedenleri ve doğanın hakları anlayışı ile bu anlayışın hukuk uygulamasında nasıl yer aldığıdır.