Dokuz Eylül Üniversitesi aile sağlığı merkezlerine başvuran proton pompa inhibitörü kullanan hastaların ilaç kullanma özelliklerinin saptanması

Amaç: Proton pompa inhibitörleri (PPİ), mide asit salgısını en güçlü şekilde bloke eden benzimidazol türevi olan, dünyada en sık kullanılan ilaç gruplarından birisidir. Proton pompa inhibitörleri son 30 yıldır tüm dünyada yaygın şekilde kullanılmaktadır ve dünyada en çok kullanılan ilaçlar listesinde ilk üç arasındadır. Gereksiz ve uzun süre kullanımı yaygındır. Asit ilişkili hastalıkların tedavisinde güvenilir ve etkin olan proton pompa inhibitörlerinin çeşitli araştırmalarda %46 ile %61 oranında tedavi için kanıta dayalı olmayan endikasyonla reçete edildiği ortaya konmuştur. Biz bu çalışmada Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezleri'nde proton pompa inhibitörü kullanan katılımcıların kullanım özelliklerini saptamak istedik. Gereç ve yöntem: 1 Aralık 2018 ile 31 Aralık 2018 tarihleri arasında başvuran ve proton pompa inhibitörü kullanan bireyler gönüllülük esasına göre bu çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya katılan tüm hastaların sosyodemografik ve klinik verileri hazırlanan anket formu aracılığıyla hastalarla birebir yüz yüze görüşmeyle toplanmıştır. Çalışmanın verileri IBM SPSS (statistical package for social sciences) 22.0 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde; tanımlayıcı analizler (ortalama, standart sapma ve yüzde), ki kare analizi, student t testi, ANOVA ve lojistik regresyon kullanılmıştır. Bulgular: Proton pompa inhibitörü kullanan 197 kadın ve 120 erkek toplam 317 katılımcının verileri değerlendirildi. Katılımcıların %24,3'ü 58 yaş ve üzeriydi. Katılımcıların %65'i 0-60 ay arası proton pompa inhibitörü kullanmaktadır ve katılımcıların %33,4'ü esomeprazol kullanmaktadır. Katılımcıların proton pompa inhibitörü kullanım süresi cinsiyet ve yaş grupları açısından istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Katılımcıların %95,3'ü bir hekim tarafından reçete edilerek kullanmaktaydı. İlacın günlük aynı saatte alınması erkeklerde kadınlara göre anlamlı olarak daha yüksekti. Hekimin proton pompa inhibitörünü günlük kullanım önerisi yaş grupları açısından istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.013). Sonuç: En sık kullanılan üç ilaç grubundan biri olan proton pompa inhibitörlerinin %95,3'ü hekim tarafından reçete edilmiş olup %24,9 u aile hekimliğinde reçete ettirilmiştir. Büyük çoğunluğun hekim tarafından reçete edilmesine rağmen uzun yıllar kullanım mevcuttur. Çalışmanın hastaların beyanına dayanması her ne kadar kısıtlılık olabilecekse de veriler yapılacak diğer çalışmalar ile genişletilebilir. Anahtar Kelimeler: proton pompa inhibitörleri, aile hekimliği, akılcı ilaç kullanımı