Dokuz Eylül Üniversitesi hastanesi sağlık çalışanlarının influenza aşısı yaptırma durumlarını etkileyen faktörlerin ve aşı etkililiğinin değerlendirilmesi

GİRİŞ VE AMAÇ: İnfluenza hastalığı dünyanın her bölgesini etkileyen influenza isimli virüsün neden olduğu akut bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. İnfluenza yıl içerisinde Ekim-Nisan ayları arasında görülür. Hastalık ani başlangıçlı ateş, genellikle kuru olan öksürük, baş ve kas ağrısı, halsizlik, boğaz ağrısı ve burun akıntısı ile karakterizedir. Dünya genelinde tahminen 3-5 milyon şiddetli influenza vakası görüldüğü ve yaklaşık 290 bin- 500 bin civarında influenzaya bağlı ölüm olduğu tahmin edilmektedir. Hastalıktan korunmanın en etkili yolu aşıdır. Araştırmamızın amacı Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) sağlık çalışanlarının influenza aşısı yaptırma durumlarını etkileyen faktörleri ve influenza aşısının etkililiğini değerlendirmektir. YÖNTEM: Araştırma Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi sağlık çalışanlarında ileriye yönelik kohort yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örnek büyüklüğü; %95 güven aralığı %80 güç, 1 etken (+) /2 etken (–) oranı ile aşı olanlarda influenza görülme sıklığı %9.6, aşı olmayanlarda influenza görülme sıklığı % 18 alınarak 181 etken (+) , 361 etken (– ) kişi %10 yedek ile en az toplam 596 kişiye ulaşılması gerektiği hesaplanmıştır ve 200 etken (+), 400 etken (-) toplam 600 kişiye ulaşılması hedeflenmiştir. Aşı olanların bilgilerinin DEU İşyeri Sağlık Güvenlik Biriminden (İSGB) alınması planlanmıştır. Aşı olmayan 400 kişinin ise yaklaşık çalışan sayısı 4000 olan DEÜ Hastanesi çalışanlarından basit rastgele yöntemle seçilmesi ve bu aşamada durum saptama çalışması yapılması planlanmıştır. Bağımlı değişkenler aşı yaptırma durumu ve aşı etkililiğidir. Bağımsız değişkenler sosyodemografik özellikler, mesleki özellikler, kronik hastalık varlığı, yıllık geçirilen ÜSYE sayısı, daha önce influenza aşısı yaptırma durumu ve influenza aşısı hakkındaki tutum ve davranışlardır. Veriler anket formu aracılığıyla yüz yüze toplanmıştır. Grip sezonu boyunca grip benzeri semptomu olanlardan nazofarengeal örnekler alınmış ve Mikrobiyoloji laboratuvarında değerlendirilmiştir. BULGULAR: Araştırmanın durum saptama aşamasına basit rastgele seçilen 400 kişiden 232 kişi katılmıştır. Ulaşma oranı %58 olmuştur. 232 kişi içinden 23 kişinin aşı olduğu saptanmıştır. Aşı kapsayıcılığı %9.9'dur. Aşı olduğu bilgisi DEÜ İSGB'den alınan 65 kişi araştırmanın izlem aşamasına dahil edilmiş olup 88 aşı yaptırmış etken (+) kişi ile 209 aşı yaptırmamış etken (-) kişi toplam 297 ile izlem aşaması gerçekleştirilmiştir. Aşı yaptıran ve aşı yaptırmayan bireylerin özellikleri karşılaştırıldığında aşı yaptırmış olan bireylerin daha genç, çalışma sürelerinin daha az olduğu saptanmıştır. Doktorların diğer meslek gruplarından, dahili birimde çalışanların diğer birimlerde çalışanlardan, mesai dışı çalışma düzeninde çalışanların mesai düzeninde çalışanlardan daha fazla aşı yaptırdıkları saptanmıştır. Yıllık ÜSYE geçirme sayısı bakımından 3'ten fazla geçirenler 3'ten az geçirenlerden fazla aşı yaptırmıştır. Daha önce ve geçen sene aşı yaptıranlar bu sezonda daha fazla influenza aşı yaptırmışlardır. Aşı hakkındaki tutum ve davranışlar değerlendirildiğinde aşıyı faydalı bulanlar, aşıyı güvenli bulanlar, aşıyı başkasına önermeyi düşünenler ve gelecek sezon aşı yaptırmayı düşünenler bu sezon daha fazla aşı yaptırmışlardır. Çoklu analizler değerlendirildiğinde doktorlar diğer meslek gruplarına göre 5.32 kat daha fazla aşı yaptırmışlardır (p:0.001 GA: 2.72-10.41). Daha önce influenza aşısı yaptırmış olanlar yaptırmayanlara göre bu sezon 6.49 kat daha fazla aşı yaptırmışlardır, (p:0.001 GA: 3.45-12.18), ve yıllık geçirilen ÜSYE açısından ise yıllık 3'ten daha fazla ÜSYE geçirenler 3'ten az geçirenlere göre 3.33 kat daha fazla influenza aşısı yaptırmışlardır. Grip benzeri semptomu olup bizimle iletişime geçen 14 kişiden örnek alınmıştır. Aşı yaptırmış 9 kişinin sonuçları 4 RV, 3 negatif ve 2 MPV çıkmış, aşı yaptırmamış 5 kişinin sonucu ise 4 RV ve 1 negatif çıkmıştır. Alınan örnek sayısı yetersiz olduğu için etkililik analizleri yapılamamıştır. SONUÇ: Sağlık çalışanlarında influenza aşısı kapsayıcılığı düşük saptanmıştır. Aşı kapsayıcılığı arttırmak için aşının zamanında ve yeterli miktarda temin edilmesi, kişilere özel bilgilendirmeler yapılması ve yerinde aşı uygulaması yapılması gerekmektedir. Hiç aşı yaptırmamış olan hemşire grubuna özel girişimler yapılması gerekmektedir. İleride daha çok sayıda sağlık çalışanlarında ve toplumda aşı etkililiği çalışmaları yapılmalıdır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Erişkin bağışıklama, İnfluenza aşısı, sağlık çalışanları