Dış ticaret teorilerinde çekim modelinin yeri ve Türkiye ekonomisi için sınanması

Bu çalışmanın amacı, çekim modelinin Tinbergen'in (1962) ilk versiyonundan itibaren dış ticaret uygulamalarındaki yeri ve önemini, analizlerinde karşılaşılan sorunları ve çözüm önerilerini incelemektir. Bu amaçla modelin dış ticaret teorileriyle olan ilişkisi ve uyumluluğu hem teorik hem de uygulamalı olarak gösterilmektedir. Çekim denkleminin teorik altyapısı ise firma heterojenliği kapsamındaki Helpman-Melitz-Rubinstein (2008) modeli çerçevesinde ele alınmaktadır. HMR (2008) modeli ile sıfır ticaret akımları iktisadi bir anlamlılık kazanmış; sabit ihracat maliyetleri ve firmaların verimlilik seviyeleri ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın diğer bir odak noktası ise Krugman'ın (1995) altın hata olarak değerlendirdiği çok yönlü direnç terimlerinin ihmaliyle oluşacak yanlı tahminlerin çözümü üzerine olmuştur. Anderson & van Wincoop (2003), geliştirdiği yapısal çekim modeli ile bu soruna teorik bir çözüm kazandırmıştır. Bu çalışma, Türkiye'nin dış ticaret akımlarını hem Tinbergen'in (1962) temel çekim modeli hem de Anderson & van Wincoop'un (2003) yapısal çekim modeli kapsamında sınamayı hedeflemiştir. Bu amaçla Türkiye'nin 139 ticaret partneriyle olan ticaret ilişkisi 2010-2018 yılları arasında EKK, FGLS ve NLS yöntemleriyle 2.502 gözlem kullanılarak tahmin edilmiştir. Daha sonra ülke-spesifik sabit etkiler modeliyle dünyanın ticaret yapısı yine 2010-2018 dönemini kapsayacak şekilde 140 ülke ve 138.845 gözlem ile sınanmıştır. Böylelikle çekim modellerinin, ticaret akımlarını ve ticaret maliyetlerini tahmin etme gücü ortaya konmak hedeflenmiştir.