The relationship between payment and delivery terms used in foreign trade: The case of Turkey between 2005 and 2019

Dünyanın küreselleşmesindeki en önemli faktörlerin başında ekonominin dünya tarihi içerisindeki geçirmiş olduğu gelişim ve evrim gelmektedir. Gerek ilkel zamanlardan bu zamana gerek toplumsal hayatta yaşanan değişimler gerekse teknolojinin günümüze kadar ulaşmış olduğu değişimler hasebiyle ekonomi uluslararası bir boyut kazanmıştır. Ülkeler günümüzde daha önce hiç olmadığı kadar, başta ekonomi olmak üzere neredeyse tüm alanlarda birbirleriyle etkileşim içerisindedir. Küreselleşen dünyada gerçekleşen ekonomik faaliyetlerin temel amacı refah düzeyini arttırmaktır. Refah düzeyini iyileştirebilmek için hem bireyler bazında hem de ülkeler arasında çeşitli ekonomik faaliyetler gerçekleştirilmektedir. İthalat ve ihracat olarak adlandırılan bu faaliyetlerde, çeşitli sorunlar ile karşılaşılması oldukça muhtemeldir. Teslim şeklini ve ödeme yöntemini alıcının mı yoksa satıcının mı belirlediği, teslim şekli ve ödeme yöntemini seçerken ön planda tuttuğu unsurların araştırılması, ileride ortaya çıkabilecek karmaşıklığın bugünden giderilmesinde önemli bir faktördür. Ayrıca bilinçsiz veya yanlış seçilmiş bir teslim şekli, kar elde etmek isteyen bir işletmede zarara yol açabileceğinden teslim şekillerinin hangi aşamada riski ve yükümlülükleri karşı tarafa aktardığının bilinmesi ithalat ve ihracat yapan firmalar için önem arz etmektedir. Aynı şekilde doğru bir ödeme şekli seçimiyle firmalar kendilerine avantaj sağlayacaklardır. Bu çalışmada, Türkiye'nin 2005-2019 dönemleri arasındaki ithalat ve ihracatının yıllara göre değişimleri, ülke grubu ve sektörlerin toplam ithalat ve ihracat içindeki payları ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Son olarak çalışmanın ana amacı olan ödeme ve teslim şekillerinin yıllar itibariyle değişimi, ikincil veri kaynaklarından yararlanılarak ayrıntılı olarak incelenmiş ve uluslararası ticarette kullanılan ödeme ve teslim şekillerinin arasında herhangi bir ilişkinin var olup olmadığı korelasyon yardımıyla ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Diğer çalışmalara baktığımızda ödeme yöntemleri ve teslim şekilleri arasındaki ilişkiye yeterince bakılmadığı görülmektedir. Bu yüzden ithalat ve ihracat yapan firmaların uluslararası ticarette hangi teslim şeklini hangi ödeme şekliyle kullandığı saptanmaya çalışılmıştır. Çalışmada, literatür taraması ve veri analizi yapılmıştır. Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yayınlanan INCOTERMS broşürlerinden yararlanılarak teslim şekilleri ayrıntılı olarak açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden yararlanılarak tablolar oluşturulmuş ve yorumlanmıştır. Analiz sonucunda bazı teslim şekilleriyle bazı ödeme yöntemleri arasında pozitif ilişkinin olduğu bazıları arasında ise negatif ilişkinin olduğu; örneğin 2005-2019 dönemlerinde ihracatta en çok tercih edilen FOB teslim şekli ile Akreditif ve Vesaik mukabili ödeme yöntemi arasında pozitif ilişki olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret, İhracat, İthalat, Ödeme Yöntemleri, Teslim Şekilleri