"Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin Saydü'l-Hâtır adlı eseri bağlamında tasavvuf anlayışı"

Nefsi tezkiye etme ve kalbi sahibine bağlama şeklinde Müslüman'ın hayatında yer edinen önemli hasletler vardır. Kâmil insan ve erdem toplumu inşa amacıyla ihya edilen bu hasletler süreç içinde zühd, tasavvuf ve tasavvufî ekoller şeklinde İslami hayatın bir parçası olmaya başladı. Tedvin döneminden itibaren diğer disiplinlerde olduğu gibi tanım ve sınırlarının tahdidi konusunda te'lifat ortaya çıktı. Pratik hayatta da buna paralel olarak farklı tezahür ve uygulamalar meydana geldi. Buna bağlı olarak bazen ifrat bazen tefrit denilebilecek aşırılıklar ve aksaklıklar yaşandı. Emevi döneminde başlayıp, Abbasi döneminde ise artan bir şekilde dünyalığın ön plana çıktığı, felsefi ve fikrî çekişmelerin hararetle sürdüğü hicri beşinci ve altıncı asırlarda, tasavvufî hayatın da bu çalkantılı ortamdan etkilenmesi kaçınılmazdı. Hicri ikinci asırda Hasan el-Basrî (ö. 110/ 728), İmam-ı Azam (ö. 150/ 767), İmam Şafii (ö. 204/ 819) gibi zatların yaklaşımlarının örnek alınması suretiyle ifrat ve tefritin önüne geçilip öze dönüş çabaları yoğunluk kazanmıştır. Bu amaçla, eserleriyle öne çıkan zatlardan biri de hicri altıncı asırda yaşayan Ebü'l-Ferec Abdurrahman İbnü'l-Cevzî (ö. 597 / 1201)'dir. Sadece bu çalışma ile tasavvuf anlayışı tam olarak anlaşılamayan İbnü'l-Cevzî'nin görüşlerini, kendine has ifadeleriyle gün yüzüne çıkarmak adına önem arzetmektedir. Bu alanda bazı eserler kaleme alan İbnü'l-Cevzî, özellikle içinden geldiği gibi kaleme aldığı "Gönül Avı", "Anılar ve Hatırat" veya "Günlükler" şeklinde tercüme edilen Saydü'l-Hâtır eseri öne çıkmıştır. Bu çalışmada Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin tasavvufa yaklaşımını Saydü'l-Hâtır adlı eseri bağlamında ele alınmaya çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: İbnü'l-Cevzî, Saydü'l-Hâtır, Eleştiri, Tasavvuf, Anlayış