Ekoloji, salgın hastalıklar ve sömürge durumu: Doğu Bengal Deltasında çevresel değişim ve sağlık, 1858-1947

Ekolojik olarak Doğu Bengal'ın dinamik bir yapıya sahip olması, içinde bulunduğu dünyanın en büyük deltası olan Bengal Deltası'ndan kaynaklıdır. Çok ciddi bir önem taşımasına rağmen Bengal Deltası bölgesel tarih yazımında yeterli seviyede temsil edilmemiştir. Iftekhar Iqbal, bölge üzerine yaptığı değerlendirmesinde ekolojik sınıflandırma yaparak durumu ele almaya çalışmıştır. Iqbal'ın çalışmasının önemli bir yönü ise Bengal Deltası'nda insan kaynaklı ekolojik değişikliklerin sudan geçen hastalık ve kıtlığa nasıl neden oldukları üzerine yaptığı araştırmasıdır. Elinizdeki çalışma, Doğu Bengal'ın Dhaka bölgesindeki salgın hastalıklarla mücadelede sömürge yönetiminin çabalarının iki sebepten dolayı başarısız olduğunu ileri sürmektedir. Birincisi, 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başlarında Dhaka'daki sömürge yönetiminin sağlık kurumları ve altyapısının yetersizliği ve ihtiyaç duyanlar tarafından kolay ulaşılamaz olmasıdır. İkincisi ise sömürge yönetiminin yaklaşım ve kalkınma projelerinin Bengal Deltası'ndaki ekolojik dengeyi bozarak kıtlık ve hiperendemik hastalıkların ortaya çıkmasında ve dolayısıyla bölgede çok sayıda insanın ölümüne neden olmasında büyük bir rol onynamasıdır. Bu çalışma, salgın hastalıklar üzerinden Bengal Deltası'nın sömürge dönemi tarihini incelemek için dinamik deltaik yapısına dayanarak oluşturulan bir ekolojik çerçeve/altyapı kullanmaktadır. Ayrıca bu çalışmada Delta kavramı bu bölgedeki sömürge yönetimi tarihinde büyük bir 'anomali bölgesi' olarak kullanılmıştır. Bölgenin tarihini değerlendirmede bu çerçeveyi kullanan çalışmamız, Doğu Bengal'deki salgın hastalıkları defetmek noktasında sömürge dönemi boyunca görülen başarısızlıkta bölgenin ekolojik şartlarını dikkate almayan sömürge politikalarının doğrudan sorumlu olduğu sonucuna varmaktadır.