1253-1265 İlhanlılar'ın Yakın Doğu'ya etkisi

Temuçin'in 1206 yılında Cengiz Han sıfatı ile hakan seçilmesinin ardından Moğollar hızlı bir gelişim süreci içerisine girdiler. Cengiz Han, 21 senelik hakanlık döneminde Kuzey Çin(Kin) ve Harzemşahlar Devleti'ni hakimiyeti altına almış ve önemli komutanlarından Cebe ve Subetay vasıtası ile de Batı yönlü akınlar yaparak hakimiyet sahasını genişletmişti. Cengiz Han 1227'de hastalanarak vefat etse de artık devletinin bir ucu Çin bir diğer ucu ise Hazar denizine dayanmıştı. Ardılları tarafından da devam edilen sefer hareketleri ile Moğollar dünyanın pek çok önemli noktasını ele geçirmiş ve bir çok açıdan mühim sosyal, kültürel, ekonomik, demografik ve siyasi değişimlere sebep olmuştu. Bu değişim ve etkileşimlerde önemli bir yere sahip olan İlhanlı Ulusu 1253'de Cengiz Han'ın torunu olan Hülegü'nün Batı yönünde Ön Asya tarafına tayin edilmesiyle başlamıştı. Hülegü'nün 1255'de İran'a gelişiyle başlayan bu süreç bir süre sonra Karakurum'daki merkezle bağlantısını keserek müstakil bir devlet olan İlhanlı Devletini ortaya çıkarmıştı. Hülegü dönemi içinde döneminin en korkulan devletlerinden biri olan Haşhaşiler tasfiye edilmiş, Abbasi Devleti yıkılarak Bağdat ele geçirilmiş, Anadolu'daki Moğol hakimiyeti kuvvetlendirilmişti. Ayrıca bölgedeki Hristiyan devletleri de Moğollar'ın metbuluğunu kabul etmişti. Bu manada mevcut siyasi ve askeri hareketler bölgede ciddi bir nüfusun göçe mecbur kalmasına, belli başlı önemli merkezlerin tahribine, sosyal ve kültürel yaşamın farklılaşmasına ve ticaretin şekil değiştirmesine sebebiyet vermiştir. Ayrıca yine bu yapı bölgedeki siyasi dengeleri tamamen değiştirmişti. Steven Runciman'ın ifadesiyle 1204'de Latinler'in İstanbul'u 1258'de ise Moğollar'ın Bağdat'ı işgali Yakındoğu'da uzun zamandır süregelen Bizans-Abbasi arasında ikili hakimiyete dayanan sistemi de sona erdirmişti. Bu suretle 13. yüzyıl çok hareketli bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Hülegü ile İlhanlı Ulusu'nun Yakındoğu'da meydana getirdiği ekonomik-siyasi ve dini etkiler konu edilecektir. Anahtar Kelimeler: Moğollar, İlhanlılar, Hülegü, Yakın Doğu, Haşhaşiler