Eğitim filmlerinde yer alan değerlerin evrensel değerler çerçevesinde incelenmesi

Değer, bireyin ve toplumun düşüncelerini ve davranışlarını değerlendirirken başvurduğu ölçüttür. Ayrıca milletlerin sahip olduğu maddi ve manevi unsurların bütünüdür. Bir topluma ait maddi ve manevi öğelerin bütününü temsil eden değerlerin nesilden nesile aktarılabilmesi için aile başta olmak üzere birçok etken etkili olmaktadır. Günümüzde değer aktarımını sağlayan temel unsurların başında etkili bir aktarım gücüne sahip olan kitle iletişim araçları gelmektedir. Özellikle televizyon, sinema gibi iletişim araçları bu aktarımın sağlanmasında önemli bir yere sahiptir. Televizyon veya sinema ekranlarında yayınlanan filmler eğlendirmenin, bilgilendirmenin yanı sıra değerlerin işlenmesinde ve aktarılmasında da etkin bir rol oynamaktadır. Nitekim günümüzde savaşların yaşanması, insanların birbirleriyle çatışma içerisinde olması bazı değerlerle ilgili eksikliklerin devam ettiğini göstermektedir. Bu eksikliğin giderilmesi için toplumları bir arada tutan evrensel nitelikteki değerler geliştirilmelidir. Bu gelişimin devam etmesi de evrensel değerlerin bireyler ve toplumlar tarafından içselleştirilmesiyle mümkün olacaktır. İletişim araçlarından sinema filmleri de içselleştirmenin sağlanabilmesi için etkin bir materyal olma gücüne sahiptir. Bu araştırmada da iletişim unsurları arasında yer alan sinema filmlerinden eğitsel içeriğe sahip olan bazı filmler evrensel değerler boyutunda incelenmiştir. Ayrıca eğitsel filmlerde belirlenen evrensel değerlerin United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) yaşayan değerler listesinde yer alan değerlerle örtüşüp örtüşmediği irdelenmiştir. Yine bu araştırmada film materyali ile değerler eğitimi mahiyetinde kazandırılabilecek diğer değerlerin çerçevesinin çizilmesi de amaçlanmıştır. Araştımanın veri kaynakları içerisinde İran yapımı; Cennetin Çocukları (Mecid Mecidi, 1997), Hindistan yapımı; Black (Sanjay Leela Bhansali, 2005), Arkadaşımın Evi Nerede? (Abbas Kiyarüstemi, 1987), ABD yapımı; Umudunu Kaybetme (Gabriele Muccino, 2006), Fransa, İsviçre ve Almanya yapımı; Koro (Christophe Barratier, 2005), İrlanda ve İngiltereyapımı; Sol Ayağım (Jim Sheridan,1989) ve Türkiye yapımı; 120 (Murat Saraçoğlu ve Özhan Eren, 2008) filmleri yer almaktadır. Eğitsel filmler farklı coğrafyaları temsil etmesi açısından farklı ülke yapımları arasından seçilmiştir. Araştırmada bu yönüyle maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Ayrıca İMDb puanı, en az 7.0 olan dram filmleri arasından seçilmesi ile de ölçüt örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmada filmlerin çözümlenebilinesi için içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda filmlerde evrensel değerlere davranışsal ya da sözel olarak nasıl yer verildiği tespit edilmeye çalışılarak filmlerin bu değerleri ele alış biçimleri örnek diyaloglar ve sahneler eşliğinde sunulmuştur. Filmler belirli aralıklarla izlenip kaynakların taranmasıyla elde edilen bilgi ve tecrübelerden yararlanılarak analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra bulgulara dair çözümlemeler yapılırken uzman görüşlerine de başvurulmuştur. Araştımanın sonucunda medya unsuru olan eğitsel filmlerde; yardımseverlik, dayanışma ve paylaşma, azim, merhamet, sevgi ve şefkat, sorumluluk, başarı, güven ve özgüven, doğruluk ve dürüstlük, umut, saygı, dayanışma, mutluluk, nezaket, affedici olma, adalet, dostluk ve arkadaşlık, bilgi ve bilimsellik, bağımsızlık ve özgürlük, birlik ve beraberlik ve vatanseverlik evrensel değerlerinin işlendiği tespit edilmiştir. Ayrıca işlenen evrensel değerlerin UNESCO değerler listesinde bulunan yardımseverlik, sorumluluk, sevgi, dürüstlük, saygı, mutluluk, özgürlük, birlik ve beraberlik değerleriyle de örtüştüğü belirlenmiştir. Bu sonuçların yanında filmi izletecek eğitimci ve ebeveynlere katkısı olabilecek değerler (vefa, fedakârlık, sabır) de tespit edilmiştir. Bununla birlikte incelenen tüm filmlerde evrensel değerler grubunda en çok vurgulanan değerlerin "yardımseverlik ve azim, dayanışma ve paylaşma" olduğu sonucuna varılmıştır. Yine UNESCO değerler listesinde de en çok "yardımseverlik" değerinin vurgulandığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçları ve alanyazında yapılan çalışmalar dikkate alındığında eğitsel filmlerin veya sahnelerinin değer aktarım sürecinde etkin bir materyal olabileceği söylenebilir.