Ekolojik sorunlar ve sosyal mobilizasyon: Urmiye Gölü örneği

Bu tez, Ekolojik Sorunlar ve Sosyal Mobilizasyon başlığı altında, büyük bir havzanın kuraklaşma problemini değerlendirmektedir. Ekolojik soruna ek olarak oldukça büyük bir insani meseleye yol açan, Urmiye Gölü örneği üzerine odaklanmıştır. Bu çerçevede, su ve sosyal ekosisteme dair literatür çalışması gerçekleştirilmiştir. Kuramsal çerçevenin ikinci ayağında ise, sosyal mobilizasyon kavramı üzerinde durulmuştur. Birinci bölümün devamında, konunun bir vaka çalışması olması ve yaşamsal boyuttaki öneminden dolayı, benzer özelliklere sahip uluslararası örneklerle de ayrıca karşılaştırılmıştır. Bu çerçevede interdisiplin bir perspektifle, Urmiye Gölü ile benzerlikler taşıyan Aral Gölü ve Great Salt Lake (GSL) gibi iki uluslararası göl örneği değerlendirilmiştir. Genel olarak konunun ele alınış biçimi ve Urmiye Gölü'ndeki kuraklaşma sorununa ilişkin meseleler iki temel soruya dayanmaktadır: A) Urmiye Gölü özelinde kuraklaşma sorununun ne olduğu ve nasıl ortaya çıktığı ile ilgili etkenler, B) Birinci soruyla ilintili olarak bu sorununun doğurduğu ekonomik, politik, sosyal ve fiziki-ekolojik boyutlu sonuçların neler olduğu ve ne türden bir hareketliliğe yol açtığı üzerinde durmaktadır. Tezde öncelikli olarak yer alan literatür taraması ve dünya örneklerine müteakip, 3 eyaleti kapsayan bir havza haritalandırılması yapılarak bu çaptaki bir kuraklaşma sorununa yol açan etkenler araştırılmıştır. Bu bağlamda, ekolojik ve sosyal kaynaklı iki tür etkenden bahsedilerek her biri ayrı ayrı detaylandırılmıştır. Örneğin ekolojik çerçevede (iç müdahale), merkezi yönetimin de daha fazla üzerinde durduğu iklim değişikliği, sera gazları, küresel ısınma, geçirilen kurak yıllar dolayısıyla azalan yağışlardan bahsedilmiştir. Diğer bir açıdan ise, insan eliyle gerçekleşen dış müdahaleler olarak adlandırılmış, tarım yapısının değiştirilmesi, nüfus artışı, nehirler üzerinde yapılan çeşitli barajlar türünden nedenler analiz edilmiştir. İkinci bölüm olan bu bölümün devamındaysa, sorununun doğurduğu ekonomik, politik, sosyal ve fiziki-ekolojik boyutlar ele alınarak, bunlardan kaynaklı sosyo-politik hareketlilik ele alınmıştır. Örneğin, kuraklaşma sonrası en çok etkilenen kesim olan yerel halkın sağlığı ve geçimi nasıl etkilendiği üzerinde durularak bölgede birinci el kaynak ulaşımı açısından bolca araştırma yapılmıştır. Saha araştırması sırasında yüz yüze gerçekleştirilen görüşmelerde de açıkça ifade edildiği gibi, kimi yerel kesimin bölgeden göç etmesine yol açan olumsuz koşullardan bahsedilmiştir. Bu meselelere ilişkin, etkili bir aktör olan merkezi devlet ve yerel yönetimlerin kuraklaşmaya yönelik izlediği politikaların süreç içinde evirilme seyrine 3.bölümde yer verilmiştir. Bu bağlamda Rafsancani, Hatemi, Ahmedinecad ve Ruhani olmak üzere dört cumhurbaşkanlığı dönemi değerlendirilmiştir. Gölü kurtarma faaliyetlerine ilişkin, Ruhani dönemi başlayan girişimler olarak yerel yönetimlerin faaliyetinden bahsedilmiştir. Buna ek olarak Tahran Şerif Üniversitesi merkeziyetinde kurulan Gölü Kurtarma Heyeti'nin girişimleri de ayrıca değerlendirilmiştir. Çalışmanın en geniş kısmı olan 4. Bölümde Kültürel-Sanatsal Farkındalık da dahil olmak üzere çeşitli mobilizasyon başlıkları ele alınmıştır. Kuraklaşma meselesini en yakından ve en derinden hisseden yerel halkın girişimleri burada kapsamlı bir değerlendirme alanı oluşturmaktadır. Merkezi devlet tarafından yıllar boyunca uygulanan faaliyetlerin sürdürebilirlik temeline dayanmadığı, ekosistemdeki diğer canlılar ile birlikte büyük bir insani soruna yol açan bu meseleye ilişkin yerel halk algısı üzerinden ilerlenmiştir. Bununla birlikte havzaya hayatı geri getirme yönündeki yerel halk girişimleri aktarılmıştır. Örneğin, bir eko-nasyonalist stadyum olarak tanınan Traxtor maçlarında yükselen itirazlar, artan STK'ların sayısı ve sürdürdükleri girişimler, yerel halkın huzursuzluğu, ekolojist çevrelerin farkındalık hareketliliği, film, tiyatro ve belgesel yapımcıları, şiir, müzik, edebiyat alanlarındaki hareketlilik gibi çeşitli konular değerlendirilmiştir. İlgili literatür taraması, çeşitli interdisiplinler yayınlar, saha araştırmaları, yüz yüze gerçekleştirilen görüşmeler, konuya ilişkin film, belgesel vb. kaynaklara ulaşım gibi girişimler çerçevesindeki çalışmalar Türkçe, Farsça, İngilizce ve Azerbaycan Türkçesi olmak üzere dört dilde gerçekleştirilmiştir. Özellikle birinci el kaynak olan saha araştırmalarında, merkezi devletin girişimlerindeki başarı oranı veya eksikliği, bölge halkının farkındalık ve hareketliliği meseleleri araştırılmıştır.