Ekonomik özgürlüklerin doğrudan yabancı yatırımlara etkisi: Seçilmiş ülkelerin ampirik analizi

Doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), bir ülkeye uzun vadeli sermaye girişi olarak tanımlanmaktadır. Bu yatırımları etkileyen faktörlerin doğru belirlenmesi, yatırım ortamının geliştirilmesi ve kalkınma için önemlidir. Ekonomik özgürlükler; mülkiyet haklarının korunduğu, serbest piyasa düzeninin işlediği ve bireylerin ekonomik kararlarını özgürce alabildiği bir yapıyı ifade etmektedir. Bu yapı, ülkelerin DYY çekme kapasitesini doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. Çalışmanın amacı, ekonomik özgürlüklerin ve bu özgürlüğü oluşturan alt bileşenlerin DYY üzerindeki etkisini panel veri analizi yöntemiyle incelemek; bu etkinin ülkelerin gelir düzeylerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını değerlendirmektir. Bu çalışmada, 1996-2024 dönemi verileriyle 174 ülke, dört farklı gelir grubuna ayrılarak incelenmiş; ekonomik özgürlüğün - hem genel endeks düzeyinde hem de ekonomik özgürlüğü meydana getiren dört temel unsur olan hukukun üstünlüğü, hükümetin büyüklüğü, düzenleyici verimlilik ve serbest piyasa özelinde - DYY üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, ekonomik özgürlüğün DYY üzerinde genel olarak pozitif bir etkisi olduğunu ortaya koysa da bu etki tüm alt bileşenler ve gelir grupları için geçerli değildir. Bazı bileşenler anlamlı ve olumlu etkiler gösterirken, bazıları için anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Özellikle hukukun üstünlüğü, hükümetin büyüklüğü, düzenleyici verimlilik ve piyasa serbestliği gibi alanlarda kullanılan değişkenlerin etkisi, alt ve üst gelir grupları arasında belirgin şekilde farklılık göstermektedir.