El fleksör tendon yaralanmalı hastalarda sanal gerçeklik tabanlı görev spesifik egzersizlerin fonksiyonel düzey ve hastalıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: El yaralanmaları içinde elin fleksör tendon yaralanmaları önemli bir yere sahip olup ciddi dizabilite ile sonuçlanabilmektedir. El rehabilitasyonunda özellikle son dekatta konvansiyonel tedavilerin yanı sıra sanal gerçeklik uygulamalarının kullanımı, klinik ortamda geniş anlamda kabul görmeye başlamıştır. Post travmatik el tendon yaralanmalarında rehabilitasyon profesyonellerini en çok zorlayan durum, elin kavrama becerilerini gerektiren aktivitelerinin geri kazanımıdır. Bu nedenle uygulanacak rehabilitasyon programları içerisinde görev spesifik egzersizler özel bir yere sahip olmaktadır. Çalışmamız; travmatik el yaralanmasına bağlı fleksör tendon hasarı nedeniyle cerrahi olarak onarım yapılan hastalarda, konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak uygulanan sanal gerçeklik tabanlı görev spesifik egzersizlerin, hastanın fonksiyonel seviye ve hastalıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerine etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Hastalar ve Yöntem: Randomize kontrollü prospektif bir çalışma olarak planlanan çalışmamız kapsamına 01/06/2021-31/01/2022 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi – Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon (FTR) Hastanesi, Travmatik El Rehabilitasyon Polikliniği'ne opere el fleksör tendon yaralanması ile başvuran ve çalışma kriterlerini karşılayan 52 hasta dahil edildi. Grup 1 (çalışma grubu), erken pasif mobilizasyon programına ek olarak sanal gerçeklik tabanlı görev spesifik egzersiz programına alınan hastalardan Grup 2 (kontrol grubu), erken pasif mobilizasyon programı uygulanan hastalardan oluşturulmuştur. Hastalarımız çalışma başlangıcında (postop 6. hafta- T1) dört haftalık sanal gerçeklik programı sonrası ve çalışma bitiminde (postop 10. hafta- T2) değerlendirildi. Çalışmaya dahil edilen hastalarda eklem hareket açıklığı gonyometre ile, elin ince kavrama güçleri ise pinçmetre ile ölçüldü. El becerisi ve koordinasyonun fonksiyonel düzeyi Nine-Hole Peg Test (NHPT) ile, günlük yaşam aktivitelerinde el becerisiyle ile ilgili aktivite kısıtlılıkları Duruöz el indeksi (DEİ) ve Quick DASH (Quick Disability of Arm, Shoulder and Hand) (Hızlı Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi) ile, yaşam kalitesi ise Kısa Form 36 (SF-36) ile değerlendirildi. Bulgular: Hem çalışma hem kontrol grubunda yapılan gonyometrik ölçümlerde, ince kavrama gücü ölçümünde, DEİ, Quick DASH skorları ve NHPT tamamlama sürelerinde tedavi öncesi döneme göre tedavi sonrasında istatistiksel olarak anlamlı düzelmeler görüldü (p<0,05). Ancak bu parametrelerde tedavi öncesine göre tedavi sonrasındaki değişimler gruplar arasında karşılaştırıldığında sonuçlar benzerdi (p>0,05). SF-36 skorları incelendiğinde; ruhsal sağlık ve genel sağlık alt grupları haricindeki diğer alt gruplarda her iki grupta da tedavi öncesi ve tedavi bitiminde istatistiksel olarak anlamlı iyileşme saptandı (p<0,05). SF-36 alt gruplarının değişim miktarları incelediğinde; tüm alt gruplarda tedavi sonrası dönemde tedavi öncesine kıyasla gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktaydı (p>0,05). Tedavi öncesinde total pasif hareket (TPH) ve total aktif hareket (TAH) sınıflamaları incelendiğinde hastaların büyük çoğunluğu orta sınıfta yer almaktaydı. Tedavi sonrasında ise her iki gruptaki hastaların çoğunun iyi sınıfta yer aldığı gözlendi. Sınıflama dağılımları gruplar arasında karşılaştırıldığındaysa hem tedavi öncesi hem de tedavi bitiminde istatiksel açıdan anlamlı bir farklılık yoktu (p>0,05). Sonuç: Çalışmamızda, konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak uygulanan sanal gerçeklik tabanlı görev spesifik egzersizlerin, opere travmatik fleksör tendon yaralanmalı hastaların fonksiyonel seviye ve hastalıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerinde, konvansiyonel yöntemlere kıyasla herhangi bir üstünlüğü bulunamamıştır. Öte yandan her iki grupta da tedavi başlangıcına kıyasla, fonksiyonel seviye ve yaşam kalitesinde anlamlı iyileşmenin olması, uygulanan konvansiyonel rehabilitasyon programının etkinliğini bir kez daha kanıtlar niteliktedir. Literatürde el fleksör tendon rehabilitasyonunda sanal gerçeklik tabanlı egzersiz uygulamalarının etkilerini inceleyen az sayıda çalışma olması sebebiyle üzerinde uzlaşmaya varılmış herhangi bir tedavi protokolü bulunmamaktadır. Çalışmamız bu alanda yer alan kısıtlı sayıdaki çalışmalara ek olarak, literatüre veri sağlamada ve yeni araştırmalara öncülük etmede katkı sunabilir. Fleksör tendon yaralanmaları rehabilitasyonunda, sanal gerçeklik uygulamalarının etkinliğinin değerlendirilmesi, uygun dizayn ve standart protokollerin belirlenebilmesi için, daha geniş örneklem gruplarıyla, daha fazla seans sayısı ve süresini ve tedavi sonrası takip değerlendirmelerini içeren çalışmalar ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: fleksör tendon rehabilitasyonu, sanal gerçeklik, görev spesifik egzersiz