El-Hattâi'nin Abdullah Bin Şihab el-Yezidî'nin, el-Muhtesar fî Şerhi't-Telhis eserine hâşiyesi üzerine el-Yezidî'nin hâşiyesi, araştırma, tahkik

Bu tez, eserini belagat kitaplarının en önemlilerinden derleyip es-Sekkâkî ve diğerleri gibi kendisinden önce yaşamış olan alimlerin çalışmalarından istifade ederek Belagat ilminin kurallarını koyan İmam Celâleddîn el-Kazvînî'nin (ö.h.739) "Telhîsü'l-Miftâh fî'l-Meânî ve'l-Beyân ve'l-Bedî" kitabına, Allâme Sâdettin Taftâzânî'nin yazmış olduğu " Şerhu Telhîsi'l-Miftâh" için yapılmış olan "Hâşiyetü'l-Hatâî" adlı haşiyeye; el-Yezdî tarafından yazılan haşiyenin analizini içermektedir. Bu çalışmanın ilmî değere sahip olması bu durumdan kaynaklanmaktadır. Nasıl ki el-Hattâi'nin haşiyesinin ilim talebeleri arasında önemli bir statüye ve geniş bir kullanıma sahip olduğu açıkça bilinmekteyse El-Yezdî'nin haşiyesi de -söz konusu- bu kitaba yapılmış olan en kıymetli haşiyedir. Çünkü içinde faydalı yorumlar ve önemli tercihler bulunmaktadır. Araştırmacı, çalışmasında el- Yezdî ve el-Hattâî hayatı ve ilmi şahsiyetini araştırırken betimleyici-tarihsel bir yaklaşım izlemiştir. İnceleme bölümünde; metnin harekelenmesi, nüshaların karşılaştırılması, sözlerin ilgili kişilere nispeti, meselelerin çıkarılması ve belgelenmesi hususunda ise yorum ve analize dayalı bilimsel yaklaşım kullanmıştır. Bu çalışmada ulaşılan en belirgin sonuçlar arasında: el-Yezdî'nin, el-Hattâî'nin muhtasar haşiyesindeki problemli lafızların pek çoğunu ele alıp eserdeki lafızlar ve ibarelerdeki kapalılığı gidermesi bulunmaktadır. el-Yezdî'nin açıklama ve dipnotları incelendiğinde bu durum açıkça görülmektedir. Ayrıca, müellif itirazları tartışırken kelimelerin anlamlarını zaman zaman Kur'an-ı Kerim'den zaman zaman da müfessirlerden ve şiirlerden alıntılar yapıp deliller getirerek geniş ve detaylı açıklaması; onun kitabının zenginliğine, engin kültürüne ve ilmî bereketine delalet etmektedir. Anahtar Kelimeler: Arap dili, Hâşiyetü'l-Yezdî, El-Hattâî, Telhîsü'l-Miftâh, Tahkik.