Elazığ- Hüseynik (Ulukent) geleneksel evlerindeki yapısal sorunların görsel tespiti ile evlerde kullanılan kerpiç malzeme örneklerinde SEM-XRD analizi ve değerlendirilmesi

Elazığ il merkezinin kuzeybatısında bulunan Hüseynik (Ulukent), kentin köklü bir geçmişe sahip olan mahallelerinden birisidir. Elazığ'ın ilk yerleşim yeri olan Harput'un bulunduğu yamacın eteklerinde kurulan ve Harput Sancağı'na bağlı bir köy olan Hüseynik 1900'lü yıllarda mahalle halini almıştır. Elazığ mimari üslubunu taşıyan birçok tarihi yapının ayakta kalmayı sürdürdüğü yerleşkede kerpiç yapı malzemesinin yoğun olarak kullanıldığı gözlemlenmektedir. Kerpiç malzeme kullanılarak inşa edilmiş yapıların çoğunluğunu geleneksel evler oluşturmaktadır. Uzun yıllar çeşitli etkilere maruz kalan evlerde birçok deformasyonlar meydana gelerek yapısal sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada Hüseynik (Ulukent) Mahallesi'nde yer alan geleneksel evlerdeki yapısal sorunların tespiti ve kayıt altına alınması ile seçilen yapılardan(1656 ve 1788 parselde yer alan yapılar) alınan kerpiç örneklerinin, SEM(Scanning Electron Microscopy)-EDX(Energy Dispersive X-Ray Spectroscopy) ve XRD(X-Ray Diffraction) yöntemleri kullanılarak laboratuvar ortamında deneysel analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Yapılardaki gözlemsel olarak tespit edilen hasarların yatay ve düşey taşıyıcı elemanlardaki yapısal sorunlar başlıkları altında sınıflandırılarak yapıların sürdürülebilirliğinin sağlanması için gerekli önerilerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Yapılan deneysel analizler sonucunda belirlenen özgün malzeme içeriklerinin, evlere uygulanacak koruma ve restorasyon gibi çalışmalar için bir referans oluşturması çalışmanın amaçlarındandır. Hüseynik (Ulukent) Mahallesi çalışma alanı olarak belirlenmiş ve bu alanda bulunan geleneksel evler çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Bu kapsamda alan çalışması yapılarak yapılar incelenmiş ve tespit edilen yapısal sorunlar fotoğraflanarak kayıt altına alınmıştır. Alan çalışması sonucunda hasar durumları tespit edilerek hasarlara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Alanda seçilen iki adet geleneksel evin farklı kısımlarından, yapılara herhangi bir hasar verilmeden kerpiç malzeme numuneleri alınmış ve numuneler üzerinde laboratuvar ortamında SEM-EDX ve XRD yöntemleri uygulanarak analizler yapılmıştır. SEM analizi kapsamında numunelerin 500, 2500 ve 5000 kat büyütülmüş görüntüleri elde edilmiştir. Analiz sonucunda numunelerin gözenekli yapıları ve mineral boyutları ile dağılımları tespit edilmiştir. Yapılan EDX analizi kapsamında numune içeriklerinde farklı oranlarda silisyum (Si), potasyum (K) alüminyum (Al), magnezyum (Mg) ve demir (Fe) gibi elementlerin varlığına rastlanmıştır. XRD yöntemi kullanılarak faz analizleri yapılmış ve numunelerin mineralojik içerikleri belirlenmiştir. Numune içeriklerinde kuvars, kalsit ve grafit gibi mineraller tespit edilmiştir. Yapılan analizlerin yorumları değerlendirme kısmında verilmiştir. Yapılan çalışma kapsamındaki analizlerin, Hüseynik (Ulukent) Mahallesi'nde ilk kez yapılıyor olması dolayısıyla literatüre katkı sağlayacağı ve ileriki çalışmalar için referans oluşturacağı düşünülmektedir.