Elazığ tadem venk kilisesi (Surp Asdvadzadzin) koruma sorunları ve değerlendirilmesi

Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde bulunan Elazığ tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Paleolitik Çağ'dan beri yerleşim bölgesi olan Harput Elazığ şehrinin merkezinde 5 km kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Mezopotamya ve Orta Anadolu bölgeleri arasında köprü görevi gören Elazığ stratejik öneminden dolayı paylaşılamamıştır, birçok kavmin egemenliği altına girmiştir. Bunlardan en önemlileri Urartular, Bizans, Selçuklular ve Osmanlı devletidir. Elazığ tarih süresince farklı inançlara sahip medeniyetlerin kültürlerini barındırmış bir şehirdir. Bu dönemlerde birçok yapı türü inşa edilmiştir, bunlar içerisinden dini yapılarda geniş yer kaplamaktadır. Bizans döneminde ve daha sonrasında Osmanlı döneminde gayrimüslimlere tanınan haklarla inşa edilen kiliseler de dini mimari açısından önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle bu bölgelerde yaşayan Ermeni halkı ibadet mekanları olan kiliseler kent dokusu içinde farklı mekanlarda konumlandırılmıştır. Tadem Venk (Surp Asdvadzadzin) Kilisesi Ermeni mimarisi çok önemli olan yonca plan tipli, kırsalda bulunan bir kilisedir. Bugün ki durumunda Elazığ ili Merkez ilçesi, Yalnız Köyü, Venk Mezrasında bulunan yapı korunmasız bir şekilde bulunmaktadır. Tadım Bizans İmparatorluğu'na bağlı Ermenistan'ın yönetim merkezi olan Dadima olarak bilinmektedir. Bu yüzden bölge Ermeniler için önemli bir merkezdir. Tadem Venk (Surp Asdvadzadzin) Kilisesi doğuda apsis ve naos, batıda jamatun, jamatuna açılan iki pastoforium odası ve güneyde bulunan papaz odası bölümlerinden oluşmaktadır. Yonca planlı serbest taşıyıcısız bir kare üzerinde sekizgen kasnakla kubbe örtülüdür. Bu tez çalışmasında Tadem Venk (Surp Asdvadzadzin) Kilisesi'nin yapı olarak belgelenmesi ve yapıdaki koruma sorunlarının belirlenerek çözüm önerilerinin getirilmesi amaçlanmıştır. Özgün niteliklerini kaybetmemiş yapı strüktürel durumu da iyi değildir. Olası bir doğal afette deprem, sel gibi yapı gerek strüktürel gerek çatısındaki ve duvarlarındaki tahribattan dolayı zarar görebilir. Bu çalışmada yapının önceki durumunu ve farklı dönemlerde eklenen yapı bölümlerini tespit etmek amacıyla restitüsyon çizimleri hazırlanmıştır. Koruma sorunları tespit edilip müdahale kararları belirlenmiş, restorasyon projesi oluşturulmuştur. Bu çalışmayla yapının dokümantasyonunun gerçekleştirilmesi, yapısal hasarlarının ortaya konulması ve koruma uygulama müdahale yönteminin belirlenmesi hedeflenmektedir.