Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ihracatta gizli emisyonların hesaplanması ve Türkiye'nin dış ticaretinde gizli emisyonlar konusunda amprik bir çalışma (2000-2009)

Bu çalışmada üç temel soruya cevap arıyoruz: 1) İhracatta gizli emisyon değerleri gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde 2000 ve 2009 yıllarında ne olmuştur? 2) Bu on yıllık dönem içerisinde ihracatta gizli karbon emisyon değişimi hangi yönde olmuştur? 3) Ülkelerin bu gizli karbon emisyondan arındırılmış net ihracat değerlerini hesaplamak mümkün müdür? Bu çalışmada, dış ticaretteki dışsallık faktörlerinden olan ihracattaki karbondioksit negatif dışsallığını, toplam dünya çıktısının %85'ini üreten 40 ülke için 2000 ve 2009 yılları sonuçları olarak hesaplayarak on yıllık dönemdeki gelişmeleri yorumlayacağız. Çalışmamızın iki çıkış noktası vardır: Dışsallık unsurlarından biri olan ve iklim değişikliğinin en önemli faktörü olan karbon dioksit emisyonları ve dış ticaretin dışsatım kısmı. Çalışmamıza, bazı toplumsal ve siyasi çevrelerde hala kuşku ile yaklaşılan iklim değişikliği olgusunun gerçekten varolup olmadığını, gerçekse engellenmesinin gerekip gerekmediğini ve yerküredeki değişimlerle toplumsal ve ekonomik gelişmelerin neler olduğunu izleyerek başlayacağız; sonra, karbon emisyonları ile dışsatım arasında bir ilişki olup olmadığını araştıracağız; daha sonra kırk ülkenin ihracatlarındaki gizli karbon emisyonlarını hesaplayacağız ve on yıllık süredeki değişimleri yorumlayacağız. Bunlara ilaveten, Türkiye'nin ticaretindeki karbon dioksit değerlerine çok yakından bakarak, ihracatı için ülkenin katlanmak zorunda olduğu emisyon yanında ithalatı ile tasarruf etmekte olduğu emisyonu da hesaplayacak, ticarette emisyon etkinlik oranı adı altında bir kıyaslama katsayısı geliştirecek, bir yandan Türkiye Cumhuriyeti'nin emisyon sızıntı değerini hesaplarken öte yandan hem Türkiye hem de diğer ülkeler için karbondioksit dışsallığından arındırılmış net ihracat rakamlarını bulacağız. Çalışmamızın sonucunda elde ettiğimiz bulguları ise şu şekilde özetleyebiliriz: 1) İklim değişikliği yadsınamaz bir gerçektir ve insanların yalnızca yaşam koşullarını değiştirmekle kalmayıp ölümlere neden olmaktadır; iklim değişikliği temel olarak insanlar tarafından yaratılmaktadır; iklim değişikliğindeki en önemli etken sera gazı salınımı ve karbon dioksit emisyonlarıdır; 2) Bir ülkenin karbon dioksit emisyon artışı ile endüstriyel mallar ve hizmet ihracatı arasında kanıtlanabilen bir korolasyon vardır; 3) İhraç edilen ürünlerde gizli karbon emisyonları 2000 ile 2009 arasındaki on yıllık dönemde gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere transfer olmuştur. Zira, dünyada nüfusu ve tüketim düzeyi artarken, tüketim malları üretimi ile bu üretim ve dolayısıyla ihracatlardaki karbon emisyonu, çok büyük ölçüde gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere geçmiştir; 4) Gelişmiş ülkeler stratejik ürünlerin üretimini sürdürmüşlerdir ve bu ürünlerde karbon dioksit emisyonu yaratma pozisyonlarını korumuşlardır; ancak, daha iyi teknolojilerle üretim yaptıklarından emisyon düzeyi genel olarak azalmıştır; 5) Amerika Birleşik Devletleri sözü edilen on yıllık dönemde tüketim mallarının üretimini çok büyük ölçüde terkederek ihracatta gizli emisyon değerlerini önemli ölçüde azaltabilmiş ancak buna karşılık en önemli ticaret ortağı Çin'in emisyon değerleri beşe katlanmıştır; 6) Gelişmiş ülkelerin tüketim ürünleri üretmeyerek tasarruf ettikleri inracatta gizli emisyonlardan çok daha fazlasını gelişmekte olan ülkeler yeni üreticiler olarak yaratmaktadırlar ve sonuçta dünyada emisyon miktarı artmaktadır; 7) Orta Avrupa, Kuzey Avrupa'dan ve Güney Avrupa'dan farklı olarak karbon dioksit emisyon değerlerini on yıllık dönemde azaltamamıştır; 8) Balkan ülkeleri arasında karbon dioksit emisyonunun yarısını tek başına Türkiye yaratmaktadır; 9) İhracatta gizli emisyonu temizleme maliyeti göz önüne alındığında Türkiye'nin gerçek ihracatı, açıklanan değerden yaklaşık %1.5 daha azdır; 10) Türkiye'nin ithalatı ile tasarruf etmekte olduğu emisyon, ihracat ürünlerinin üretimi için katlanmakta olduğu emisyonun üzerindedir ve ülke olarak dış ticaretteki karbon emisyon değerleri açısından suçlanabilecek bir konumda değildir; ancak, ekolojik çevrenin korunması açısından ihracattaki emisyon değerlerini azaltması anlamlı olacaktır; 11) Uzakdoğu ülkelerinin toplam ihracat içerisindeki ekolojik maliyet olan karbon emisyon temizleme oranları batılı ülkelere göre çok daha yüksektir. Çalışmamızın sonunda hem gelişmiş ülkelere hem de gelişmekte olan ülkelere önerilerde bulunmaktayız. Kimin emisyona neden olduğunun belirlenerek emisyon azalışı için yöntemler geliştirmekten daha fazla, yerkürede yaratılan toplam karbon dioksit emisyonunun azaltılmasının amaç edinilmesi gereğini vurguladık. Gelişmekte olan ülkelerin, çevrenin korunması amacını, gelişme planlarındaki öncelikler listesinde daha ön sıralara koymaları gerektiğini ve satabilecekleri her ürünü üretmek yerine, yakın pazarlarda satabilecekleri katma değeri yüksek malları üretmeye karbon dioksit salınımını da gözönüne alarak yönelmeleri gerektiğini dile getirdik. Anahtar Kelimeler: Emisyon sızıntısı, ihracatta gizli emisyonlar, ithalatta gizli emisyonlar, ticarette emisyon etkinlik oranı, Türkiye'de emisyonlar.